नेपाल २०२६ को आकस्मिक निर्वाचन: जेन–जी विद्रोहपछि दोबाटोमा उभिएको गणतन्त्र
नेपाल मार्च ५, २०२६ मा एक असाधारण र अस्थिर परिस्थितिमा संघीय निर्वाचनतर्फ अग्रसर हुँदैछ—राजतन्त्र अन्त्य भएपछिको सबैभन्दा निर्णायक राजनीतिक क्षणमध्ये एक। यो सामान्य लोकतान्त्रिक अभ्यास होइन; यो विच्छेदनबाट जन्मिएको आकस्मिक निर्वाचन हो, जसको कारण बनेको थियो सेप्टेम्बर २०२५ को जेन–जी नेतृत्वको विद्रोह, जसले भ्रष्टाचार, शासन असफलता र ठप्प अर्थतन्त्रविरुद्ध उठेको जनआक्रोशका कारण कांग्रेस–एमाले गठबन्धन सरकारलाई पतन गरायो।
यस निर्वाचनमार्फत प्रतिनिधि सभाका २७५ सदस्य चयन हुनेछन्—१६५ जना प्रत्यक्ष (FPTP) र ११० जना समानुपातिक (PR) प्रणालीबाट। तर यहाँ केवल सिटको लडाइँ छैन। यो निर्वाचन स्वयं २००६ पछिको राजनीतिक व्यवस्थामाथिको जनमत संग्रह हो।
गठबन्धन पतनदेखि कार्यवाहक राज्यसम्म
हप्तौँसम्म चलेका राष्ट्रव्यापी प्रदर्शनहरू—विद्यार्थी मार्च, डिजिटल संगठन, र आकस्मिक शहरी बन्दहरू—पछि सत्तारूढ गठबन्धन जनआक्रोशको भार थेग्न नसकी ढल्यो। यो विद्रोहको कुनै एक नेता थिएन, कुनै एक दलको झण्डा थिएन। यो थियो एक पुस्ताको सामूहिक चिच्याहट, जसको निशाना थियो—स्वार्थी, वृद्ध र बेरोजगारी, वैदेशिक पलायन तथा महँगीबाट टाढा रहेको राजनीतिक वर्ग।
यस राजनीतिक शून्यतामा प्रधानमन्त्री सुषिला कार्की नेतृत्वको अन्तरिम सरकार गठन भयो, जसको एकमात्र ऐतिहासिक जिम्मेवारी थियो—देशलाई थप अस्थिरतामा नधकेली निर्वाचनसम्म पुर्याउनु।
राजनीतिक हलचलको स्तर अभूतपूर्व छ। निर्वाचन आयोगले ११४ वटा राजनीतिक दललाई मान्यता दिएको छ, जसमध्ये करिब २० दल जेन–जी आन्दोलनबाट प्रत्यक्ष जन्मिएका नयाँ दलहरू हुन्। धेरै दल संगठनात्मक रूपमा कमजोर छन्, तर तिनको अस्तित्वले एउटा गहिरो मनोवैज्ञानिक परिवर्तन संकेत गर्छ—राजनीति अब परम्परागत दलहरूको एकाधिकार रहेन।
पैसा, मतदाता र लोकतन्त्रको उच्च-दाब यन्त्र
१ करोड ९० लाखभन्दा बढी मतदाता मतदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ, र मतदान प्रतिशत ऐतिहासिक रूपमा उच्च हुने अनुमान छ—विशेषतः युवा मतदातामाझ, जो यसपटक निष्ठाभन्दा आक्रोश र अपेक्षाका आधारमा मतदान गर्दैछन्।
निर्वाचनको औपचारिक बजेट रु २७ अर्ब तोकिएको छ, जसमा प्रशासन, जनशक्ति र व्यवस्थापन समेटिएको छ। तर लोकतन्त्रको वास्तविक लागत यसभन्दा धेरै छ। सुरक्षा व्यवस्था, दलहरूको प्रचार, मिडिया खर्च र अनौपचारिक व्यय जोड्दा कुल राजनीतिक खर्च रु २०० अर्ब नाघ्न सक्ने आँकलन छ—जबकि देश अझै विद्रोहपछिको रु ८४ अर्ब बराबरको क्षतिबाट उठ्न संघर्षरत छ।
सर्वेक्षणको अभाव र सूचित अनुमानको उदय
जनवरी २०२६ को सुरुआतसम्म नेपाल निर्वाचन पर्यवेक्षण समिति वा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाजस्ता विश्वसनीय निकायबाट कुनै प्रमुख स्वतन्त्र जनमत सर्वेक्षण सार्वजनिक भएका छैनन्। यो मौन आफैंमा अर्थपूर्ण छ। यसले अस्थिर राजनीतिक वातावरण र मतदाताको मनोविज्ञान मापन गर्न कठिन भएको संकेत गर्छ।
यस अवस्थामा अनुमानहरू पुराना तरिकाबाट तयार गर्नुपरेको छ—२०२२ को निर्वाचन परिणाम, उम्मेदवार सूची, नयाँ गठबन्धन, क्षेत्रीय समीकरण, र विशेषतः शहरी तथा पहिलोपटक मतदान गर्ने मतदातामाझ बढ्दो विरोधी–प्रतिष्ठान भावनाको विश्लेषणमार्फत।
२०२२ को आधार—र किन अब त्यो लागू हुँदैन
२०२२ को निर्वाचन मा सिट वितरण यस प्रकार थियो:
नेपाली कांग्रेस: ८९ सिट
नेकपा (एमाले): ७८ सिट
नेकपा (माओवादी केन्द्र): ३२ सिट
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा): २० सिट
अन्य: बाँकी
तर २०२६ त्यो रेखीय निरन्तरता होइन। यो राजनीतिक भूकम्प क्षेत्र हो, जहाँ पुराना मत–आधार चर्कँदैछन् र नयाँ दरारहरू खुल्दैछन्।
सम्भावित सिट अनुमान (जनवरी २०२६)
अनुमानित सिट वितरण
| दल / गठबन्धन | FPTP | PR | जम्मा | प्रमुख विश्लेषण |
|---|---|---|---|---|
| नेपाली कांग्रेस | ६० | ३० | ९० | शहरी क्षेत्र र तराईका केही भागमा प्रभाव कायम, तर युवाबाट तीव्र प्रतिरोध। “नयाँ अनुहार” प्राथमिकता रणनीतिक बाध्यता बनेको छ। |
| नेकपा (एमाले) | ६० | ३० | ९० | पहाडी जिल्ला र संगठित श्रमिक वर्गमा बलियो आधार। तर पुराना नेताहरू दोहोर्याउँदा पुस्तान्तरणको मागसँग टकराव। |
| राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) | २५ | २० | ४५ | विद्रोहको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक लाभार्थी। भ्रष्टाचारविरोधी छवि र काठमाडौं महानगर प्रमुख बालेन शाहसँग जोडिएका गठबन्धनहरूले शहरी क्षेत्रमा बल। |
| नेकपा (माओवादी केन्द्र) | १० | ८ | १८ | कहिल्यै क्रान्तिकारी, आज थिचिएको शक्ति। विभाजन र गठबन्धन थकानले प्रभाव घटेको, तर केही वैचारिक किल्ला जोगिन सक्छ। |
| मधेशी दलहरू (जसपा, लोसपा आदि) | ५ | ७ | १२ | नेतृत्व विवाद र क्षेत्रीय फुट। तराईमा उपस्थिति त छ, तर विस्तारको गति छैन। |
| राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) | ५ | ५ | १० | राजसंस्थाप्रति नास्टाल्जिया र सामाजिक रूढिवादले ग्रामीण क्षेत्रमा केही आकर्षण, तर सीमा सीमित। |
| अन्य / स्वतन्त्र / नयाँ दलहरू | ५ | १० | १५ | अप्रत्याशित कारक। आन्दोलन–केन्द्रित क्षेत्रमा जित सम्भव, तर राष्ट्रिय संगठन कमजोर। |
कुल सिट: २७५
बहुमत छैन, केवल सम्झौता
यी अनुमान सही ठहरिएमा १३८ सिटको बहुमत कुनै पनि दलले हासिल गर्ने सम्भावना देखिँदैन। नेपाल फेरि एकपटक गठबन्धन वार्तातर्फ अग्रसर हुनेछ—तर यसपटक वार्ता कक्षको शक्ति–सन्तुलन फरक हुनेछ।
कांग्रेस र एमाले अझै अग्रपंक्तिमा छन्, तर नैतिक वैधता कमजोर छ। **रास्वपा सम्भावित “किङमेकर”**का रूपमा उदाउँछ, जसको शक्ति परम्परागत राजनीतिक सौदाबाजीप्रति जनघृणाबाट बढेको छ।
तर शक्ति दोधारे हुन्छ। रास्वपाले अत्यधिक कठोरता देखायो भने अस्थिरताको दोष उसैलाई लाग्न सक्छ। छिट्टै सम्झौता गर्यो भने, उसले विरोध गरेको व्यवस्थाकै हिस्सा बन्ने जोखिम छ।
गहिरा संरचनात्मक कारकहरू
अन्तिम परिणामलाई केही आधारभूत शक्तिहरूले आकार दिनेछन्:
युवा मतदान, विचारधाराभन्दा जवाफदेहिताको मागसहित
आर्थिक चिन्ता, रोजगारीको अभाव, रेमिटेन्स निर्भरता, शहरी बेरोजगारी
वैदेशिक संकेत, जहाँ भारत, चीन र अमेरिका स्थिरतालाई प्राथमिकता दिँदै मौन रूपमा प्रभाव जमाइरहेका छन्
संस्थागत थकान, जहाँ मतदाता पूर्ण पाँचवर्षे कार्यकाल सम्पन्न हुने सरकारप्रति नै सशंकित छन्
सास रोकेको गणतन्त्र
नेपालको २०२६ निर्वाचन केवल अर्को सरकारको चयन होइन—यो गृहयुद्धपछिको राजनीतिक प्रणाली आफैं रूपान्तरण हुन सक्छ कि सक्दैन भन्ने प्रश्न हो। जेन–जी विद्रोहले आवरण चर्काइसकेको छ; मतपेटिकाले तय गर्नेछ—त्यस चर्किएको ठाउँबाट सुधार निस्कन्छ कि पुरानै संरचनाले फेरि टालटुल गर्छ।
निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा विश्वसनीय सर्वेक्षणहरू आए अनुमान बदलिन सक्छन्। तर एउटा सत्य अडिग छ—
नेपाल अब त्यस्तो युगमा प्रवेश गरिसकेको छ, जहाँ वैधता विरासतमा पाइँदैन—कमाएर प्रमाणित गर्नुपर्छ।
मतदाताहरू हेरिरहेका छन्।
र यसपटक, उनीहरू धैर्यशील छैनन्।
Nepal’s Snap Election of 2026: A Republic at the Crossroads After the Gen-Z Uprising
Nepal heads into a rare and volatile federal election on March 5, 2026, under circumstances unlike any it has faced since the end of the monarchy. This is not a routine democratic exercise; it is a snap election born of rupture, summoned by the political aftershocks of the Gen-Z–led uprising of September 2025, which toppled the Congress–UML coalition government amid mass protests over corruption, governance paralysis, and an economy stuck in neutral.
The coming vote will elect 275 members to the House of Representatives—165 via first-past-the-post (FPTP) and 110 through proportional representation (PR). But more than seats are at stake. This election is a referendum on the post-2006 political order itself.
From Coalition Collapse to Caretaker State
Following weeks of nationwide demonstrations—marked by student marches, digital organizing, and spontaneous urban shutdowns—the ruling coalition fell under the weight of public anger. The uprising did not have a single leader or party banner; it was a generational scream, directed at an entire political class seen as self-serving, geriatric, and detached from the realities of unemployment, migration, and rising living costs.
Into this vacuum stepped an interim government led by Prime Minister Sushila Karki, tasked with one narrow but monumental mission: shepherd the country toward elections without triggering further instability.
The scale of the political churn is unprecedented. The Election Commission has approved 114 political parties, including around 20 newly formed outfits born directly from the youth movement. Many are still organizationally thin, but their very existence signals a rupture in Nepal’s political psychology: politics is no longer seen as the exclusive property of legacy parties.
Money, Voters, and the High-Stakes Machinery of Democracy
More than 19 million registered voters are expected to cast ballots, with turnout projected to be among the highest in Nepal’s electoral history—particularly among young voters voting not out of loyalty, but out of anger and expectation.
The official election budget stands at Rs 27 billion, covering logistics, staffing, and administration. But the real cost of democracy is far higher. When security deployments, party campaigns, media spending, and informal expenditures are included, total political spending could exceed Rs 200 billion—a staggering sum for a country still reeling from economic stagnation and post-uprising damage estimated at Rs 84 billion.
The Polling Vacuum—and the Rise of Informed Guesswork
As of early January 2026, no major independent opinion polls have been released by reputable domestic bodies such as the Nepal Election Observation Committee or by international observers. This absence is notable—and telling. It reflects both institutional caution in a volatile climate and the difficulty of measuring a deeply fluid electorate.
In this vacuum, projections must be built the old-fashioned way: by triangulating past election results (notably 2022), candidate lists, emerging alliances, regional dynamics, and the unmistakable anti-establishment mood—especially among urban and first-time voters.
The 2022 Baseline—And Why It No Longer Holds
In the 2022 election, the results were broadly as follows:
Nepali Congress: 89 seats
CPN-UML: 78 seats
CPN (Maoist Centre): 32 seats
Rastriya Swatantra Party (RSP): 20 seats
Others: remainder
But 2026 is not a linear continuation of 2022. It is a political earthquake zone, where old vote banks are cracking and new fault lines are emerging.
Plausible Seat Projections (January 2026)
Projected Seat Distribution
| Party / Alliance | FPTP | PR | Total | Key Dynamics |
|---|---|---|---|---|
| Nepali Congress | 60 | 30 | 90 | Retains strength in urban centers and parts of the Terai, but faces deep youth backlash. Candidate lists now emphasize “new faces,” a cosmetic but necessary concession to Gen-Z anger. |
| CPN-UML | 60 | 30 | 90 | Maintains a solid base in hill districts and among organized working-class voters. However, recycling veteran candidates clashes with calls for generational renewal. Gains from positioning itself against the interim setup. |
| Rastriya Swatantra Party (RSP) | 25 | 20 | 45 | The biggest beneficiary of the uprising. Its anti-corruption brand, combined with alliances involving figures like Kathmandu Mayor Balendra Shah (Balen), positions it as the political expression of protest. |
| CPN (Maoist Centre) | 10 | 8 | 18 | Once revolutionary, now squeezed. Internal splits and coalition fatigue have eroded its appeal, though it may cling to ideological strongholds. |
| Madhesi Parties (JSP, LSP, etc.) | 5 | 7 | 12 | Fragmented by leadership rivalries and regional infighting. Retains pockets of Terai influence but lacks momentum for expansion. |
| Rastriya Prajatantra Party (RPP) | 5 | 5 | 10 | Monarchist nostalgia and social conservatism attract protest-fatigued voters in rural areas, but the ceiling remains low. |
| Others / Independents / New Parties | 5 | 10 | 15 | A wild card category. Youth-led parties and independents could spring surprises in protest hotspots, but weak national organization limits their reach. |
Total: 275 seats
No Majority, Only Negotiations
If these projections hold, no single party comes close to the 138-seat majority mark. Nepal appears headed—yet again—toward coalition negotiations. But this time, the bargaining table will look different.
The Nepali Congress and CPN-UML remain neck-and-neck, but neither commands moral authority. The Rastriya Swatantra Party emerges as the likely kingmaker, its leverage amplified by public disgust with traditional deal-making.
Yet power cuts both ways. If RSP chooses purity over pragmatism, it risks being blamed for instability. If it compromises too eagerly, it risks becoming what it rose to oppose.
The Deeper Forces at Play
Several structural forces will shape the final outcome:
Youth turnout, driven by demands for accountability rather than ideology
Economic anxiety, including low job creation, remittance dependence, and urban underemployment
Foreign signaling, as India, China, and the United States quietly calibrate their preferences toward stability over experimentation
Institutional fatigue, with voters increasingly skeptical that any coalition can complete a full five-year term
A Republic Holding Its Breath
Nepal’s 2026 election is not just about who governs next—it is about whether the post-civil war political system can adapt without breaking. The Gen-Z uprising cracked the façade; the ballot box will decide whether reform flows through those cracks—or whether the old order simply patches them over.
If credible opinion polls emerge closer to election day, projections will inevitably shift. But one truth already stands firm: Nepal has entered an age where legitimacy must be earned anew, not inherited.
The voters are watching. And this time, they are not patient.
नेपाल का 2026 का आकस्मिक चुनाव: जेन-ज़ी विद्रोह के बाद चौराहे पर खड़ा गणराज्य
नेपाल 5 मार्च 2026 को एक असाधारण और अस्थिर राजनीतिक वातावरण में संघीय चुनाव की ओर बढ़ रहा है—राजशाही के अंत के बाद के सबसे निर्णायक क्षणों में से एक। यह कोई साधारण लोकतांत्रिक प्रक्रिया नहीं है, बल्कि एक टूटन से जन्मा आकस्मिक चुनाव है, जो सितंबर 2025 के जेन-ज़ी नेतृत्व वाले विद्रोह के बाद कराया जा रहा है। यह विद्रोह भ्रष्टाचार, शासन की विफलताओं और ठहरी हुई अर्थव्यवस्था के खिलाफ जनआक्रोश का विस्फोट था, जिसने कांग्रेस–यूएमएल गठबंधन सरकार को सत्ता से बाहर कर दिया।
इस चुनाव में प्रतिनिधि सभा के 275 सदस्य चुने जाएंगे—165 प्रथम-पास्त-द-पोस्ट (FPTP) और 110 समानुपातिक प्रतिनिधित्व (PR) प्रणाली से। लेकिन दांव पर केवल सीटें नहीं हैं। यह चुनाव 2006 के बाद की राजनीतिक व्यवस्था पर जनमत संग्रह जैसा है।
गठबंधन पतन से अंतरिम शासन तक
हफ्तों तक चले राष्ट्रव्यापी प्रदर्शनों—छात्र मार्च, डिजिटल संगठन और अचानक हुए शहरी बंदों—के बाद सत्तारूढ़ गठबंधन जनदबाव के सामने ढह गया। इस विद्रोह का कोई एक नेता नहीं था, कोई एक पार्टी का झंडा नहीं था। यह था एक पूरी पीढ़ी की सामूहिक चीख, जो उस राजनीतिक वर्ग के खिलाफ थी जिसे स्वार्थी, बूढ़ा और बेरोज़गारी, प्रवासन व महंगाई जैसी वास्तविकताओं से कटा हुआ माना जा रहा था।
इस राजनीतिक शून्य में प्रधानमंत्री सुषिला कार्की के नेतृत्व में एक अंतरिम सरकार बनी, जिसका एकमात्र ऐतिहासिक दायित्व था—देश को और अधिक अस्थिरता में धकेले बिना चुनाव तक ले जाना।
राजनीतिक हलचल का पैमाना अभूतपूर्व है। निर्वाचन आयोग ने 114 राजनीतिक दलों को चुनाव लड़ने की अनुमति दी है, जिनमें लगभग 20 नए दल सीधे जेन-ज़ी आंदोलन से निकले हैं। कई दल संगठनात्मक रूप से कमजोर हैं, लेकिन उनका अस्तित्व ही नेपाल की राजनीतिक मानसिकता में आए गहरे बदलाव का संकेत है: राजनीति अब पारंपरिक दलों की बपौती नहीं रही।
पैसा, मतदाता और लोकतंत्र की उच्च-दबाव मशीनरी
1.9 करोड़ से अधिक पंजीकृत मतदाता मतदान करने की तैयारी में हैं, और मतदान प्रतिशत ऐतिहासिक रूप से ऊंचा रहने की संभावना है—खासतौर पर युवाओं के बीच, जो इस बार निष्ठा से नहीं, बल्कि गुस्से और अपेक्षाओं से मतदान कर रहे हैं।
चुनाव का आधिकारिक बजट 27 अरब नेपाली रुपये है, जिसमें प्रशासन, लॉजिस्टिक्स और कर्मियों का खर्च शामिल है। लेकिन लोकतंत्र की वास्तविक कीमत इससे कहीं ज्यादा है। सुरक्षा, दलों के प्रचार, मीडिया खर्च और अनौपचारिक व्यय को जोड़ दें तो कुल राजनीतिक खर्च 200 अरब रुपये से अधिक हो सकता है—जबकि देश अभी भी विद्रोह के बाद हुए 84 अरब रुपये के नुकसान से उबरने की कोशिश कर रहा है।
सर्वेक्षण का शून्य और सूचित अनुमान का दौर
जनवरी 2026 की शुरुआत तक नेपाल इलेक्शन ऑब्ज़र्वेशन कमिटी या किसी विश्वसनीय अंतरराष्ट्रीय संस्था द्वारा कोई बड़ा स्वतंत्र जनमत सर्वेक्षण सार्वजनिक नहीं किया गया है। यह चुप्पी अपने आप में अर्थपूर्ण है। यह दर्शाती है कि अस्थिर माहौल में मतदाताओं की नब्ज़ पकड़ना कितना कठिन हो गया है।
ऐसे में अनुमान पुराने लेकिन भरोसेमंद तरीकों से लगाए जा रहे हैं—2022 के चुनाव परिणाम, उम्मीदवारों की सूची, उभरते गठबंधन, क्षेत्रीय समीकरण, और खास तौर पर शहरी व पहली बार मतदान करने वाले मतदाताओं में गहराता विरोध-प्रतिष्ठान भाव।
2022 का आधार—और क्यों वह अब अप्रासंगिक है
2022 के चुनाव में सीटों का वितरण इस प्रकार था:
नेपाली कांग्रेस: 89 सीटें
सीपीएन-यूएमएल: 78 सीटें
सीपीएन (माओवादी केंद्र): 32 सीटें
राष्ट्रीय स्वतंत्र पार्टी (RSP): 20 सीटें
अन्य: शेष
लेकिन 2026 उस रेखीय क्रम का विस्तार नहीं है। यह एक राजनीतिक भूकंप क्षेत्र है, जहां पुराने मत-आधार दरक रहे हैं और नई दरारें बन रही हैं।
संभावित सीट अनुमान (जनवरी 2026)
अनुमानित सीट वितरण
| पार्टी / गठबंधन | FPTP | PR | कुल | प्रमुख विश्लेषण |
|---|---|---|---|---|
| नेपाली कांग्रेस | 60 | 30 | 90 | शहरी क्षेत्रों और तराई के कुछ हिस्सों में पकड़ बरकरार, लेकिन युवाओं का तीखा विरोध। “नए चेहरे” अब रणनीतिक मजबूरी। |
| सीपीएन-यूएमएल | 60 | 30 | 90 | पहाड़ी जिलों और संगठित श्रमिक वर्ग में मजबूत आधार। लेकिन पुराने नेताओं को दोहराने से पीढ़ीगत बदलाव की मांग से टकराव। |
| राष्ट्रीय स्वतंत्र पार्टी (RSP) | 25 | 20 | 45 | विद्रोह की सबसे बड़ी राजनीतिक लाभार्थी। भ्रष्टाचार-विरोधी छवि और काठमांडू के मेयर बालेन शाह से जुड़े गठबंधन शहरी समर्थन बढ़ाते हैं। |
| सीपीएन (माओवादी केंद्र) | 10 | 8 | 18 | कभी क्रांतिकारी, आज दबाव में। विभाजन और गठबंधन-थकान से कमजोर, लेकिन कुछ वैचारिक गढ़ बच सकते हैं। |
| मधेशी दल (जसपा, लोसपा आदि) | 5 | 7 | 12 | नेतृत्व संघर्ष और क्षेत्रीय विखंडन। तराई में उपस्थिति कायम, पर विस्तार की गति कम। |
| राष्ट्रीय प्रजातंत्र पार्टी (RPP) | 5 | 5 | 10 | राजशाही-नॉस्टैल्जिया और सामाजिक रूढ़िवाद ग्रामीण इलाकों में कुछ आकर्षण पैदा करता है, पर सीमा सीमित। |
| अन्य / स्वतंत्र / नए दल | 5 | 10 | 15 | अप्रत्याशित कारक। आंदोलन-प्रभावित क्षेत्रों में जीत संभव, लेकिन राष्ट्रीय संगठन कमजोर। |
कुल सीटें: 275
बहुमत नहीं, सिर्फ़ समझौते
यदि ये अनुमान सही साबित होते हैं, तो 138 सीटों के बहुमत के करीब भी कोई दल नहीं पहुंचेगा। नेपाल एक बार फिर गठबंधन वार्ताओं की ओर बढ़ेगा—लेकिन इस बार सत्ता-संतुलन बदला हुआ होगा।
नेपाली कांग्रेस और यूएमएल अभी भी अग्रणी हैं, लेकिन नैतिक वैधता कमजोर है। RSP संभावित “किंगमेकर” के रूप में उभरती है, जिसे पारंपरिक राजनीति के प्रति जन-घृणा से ताकत मिलती है।
लेकिन शक्ति दोधारी तलवार है। यदि RSP बहुत कठोर रुख अपनाती है, तो अस्थिरता का दोष उसी पर आ सकता है। यदि वह बहुत जल्दी समझौता करती है, तो वही व्यवस्था बन सकती है, जिसका वह विरोध करती आई है।
गहरे संरचनात्मक कारक
अंतिम नतीजों को कुछ बुनियादी शक्तियां आकार देंगी:
युवा मतदान, विचारधारा से अधिक जवाबदेही की मांग के साथ
आर्थिक चिंता, कम रोजगार सृजन, रेमिटेंस पर निर्भरता और शहरी बेरोज़गारी
विदेशी संकेत, जहां भारत, चीन और अमेरिका स्थिरता को प्राथमिकता देते हुए चुपचाप प्रभाव डाल रहे हैं
संस्थागत थकान, जहां मतदाता किसी भी सरकार के पूरे पाँच साल चलने को लेकर सशंकित हैं
सांस रोके खड़ा गणराज्य
नेपाल का 2026 का चुनाव सिर्फ़ अगली सरकार चुनने का सवाल नहीं है—यह इस बात की परीक्षा है कि गृहयुद्ध के बाद बनी राजनीतिक व्यवस्था खुद को बदले बिना टूटे नहीं।
जेन-ज़ी विद्रोह ने मुखौटे में दरार डाल दी है। अब मतपेटी तय करेगी कि उन दरारों से सुधार निकलेगा या पुरानी व्यवस्था फिर से उन्हें भर देगी।
चुनाव नज़दीक आते-आते यदि विश्वसनीय सर्वेक्षण सामने आते हैं तो अनुमान बदल सकते हैं। लेकिन एक सच्चाई पहले से साफ़ है—
नेपाल अब ऐसे दौर में प्रवेश कर चुका है जहां वैधता विरासत में नहीं मिलती—उसे कमाकर साबित करना पड़ता है।
मतदाता देख रहे हैं।
और इस बार, वे धैर्य में नहीं हैं।
नेपालको जेन-जी विद्रोह: जुन दिन गणतन्त्र ‘ग्लिच’ भयो—र पुनः बुट भयो
सेप्टेम्बर ८, २०२५ मा नेपालमा प्रस्तावित सोसल मिडिया प्रतिबन्धविरुद्ध सुरु भएको विरोध छिट्टै नै धेरै ठूलो र सत्तास्थापना-विरोधी आन्दोलनमा रूपान्तरण भयो। केही दिनमै बहस सामग्री नियन्त्रणको सीमाभन्दा बाहिर निस्कियो र भ्रष्टाचार, कुलीन नातावाद, आर्थिक जडता र शासन असफलताविरुद्धको पुस्तागत विद्रोहमा परिणत भयो।
यो केवल सडक आन्दोलन थिएन। यो प्रणालीगत झट्का थियो—जहाँ २००६ पछिको नेपालको लोकतान्त्रिक संरचना क्षणभर काँपियो, अड्कियो र जेन-जीको डिजिटल शक्तिले बोकेको आक्रोशको भार सहन नसकी भत्कियो।
जनवरी १, २०२६ सम्म आइपुग्दा, यस विद्रोहका कम्पनहरू अझै नेपालको राजनीति, अर्थतन्त्र, समाज र परराष्ट्र सम्बन्धमा फैलिँदै छन्—मार्च ५ को आकस्मिक निर्वाचनतर्फ उन्मुख देशको राजनीतिक भू–दृश्य नै फेरिँदै छ, र वर्षौँदेखि ढाकछोप गरिएका संरचनात्मक कमजोरीहरू सतहमा आएका छन्।
डिस्कर्डबाट ध्वंसतर्फ: एउटा आन्दोलन कसरी विद्रोह बन्यो
यस विद्रोहको सबैभन्दा विशिष्ट पक्ष यसको विचारधारा होइन, यसको पूर्वाधार थियो।
आन्दोलनको समन्वय मुख्यतः डिस्कर्ड सर्भरहरूमार्फत भयो, जसमा केहीमा १ लाखभन्दा बढी सहभागी थिए। विद्यार्थी, बेरोजगार स्नातक, र वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका युवाहरूले यहाँ वास्तविक समयमा रणनीति बनाए, सूचना साटासाट गरे, मतदान गरे, र नेतृत्वसमेत छनोट गरे।
यसपछि देशले दशकौँयता नदेखेको अराजकता देख्यो—
प्रदर्शनकारी र सुरक्षाकर्मीबीच हिंस्रक झडप
संसद भवन र अन्य सरकारी संरचनाहरूमा आगजनी
कम्तीमा ५१ जनाको मृत्यु र १,००० भन्दा बढी घाइते
संस्थागत पतनकै बीच १२,००० भन्दा बढी कैदीको पलायन
संरक्षक राजनीति चलाउन अभ्यस्त राज्य संकट व्यवस्थापनमा पूर्णतः असफल भयो।
केही दिनमै प्रधानमन्त्री के.पी. शर्मा ओलीले राजीनामा दिए, संसद् विघटन भयो, र दशकौँदेखि आपसी संरक्षणमा टिकेको राजनीतिक व्यवस्थाको मेरुदण्ड चर्कियो।
दरबार होइन, पोलबाट छानिएको अन्तरिम सरकार
एक दशकअगाडि कल्पना गर्न नसकिने घटनाक्रममा नेपालको अन्तरिम नेतृत्व दलको कोठाबाट होइन, इन्टरनेटबाट उदायो।
पूर्व प्रधानन्यायाधीश सुषिला कार्की एक युवाद्वारा आयोजित डिस्कर्ड पोलमार्फत अन्तरिम प्रधानमन्त्रीका रूपमा चयन भइन्, जहाँ ७,७१३ मत खसेका थिए। त्यसपछि उनलाई काठमाडौं महानगर प्रमुख बालेन शाहलगायत सार्वजनिक व्यक्तित्वहरूले समर्थन गरे।
प्रतीकात्मक रूपमा यो क्रान्तिकारी थियो। व्यवहारिक रूपमा—जोखिमपूर्ण।
समर्थकहरूले यसलाई “लोकतन्त्र २.०” भने—नातावाद र बन्द कोठाको राजनीतिमाथिको सीधा प्रहार। आलोचकहरूले भने यसलाई प्रक्रियागत अराजकता, भीड मानसिकता, हेरफेर र विदेशी प्रभावप्रति अति संवेदनशील व्यवस्था भने।
दुवै आंशिक रूपमा सही थिए।
राजनीतिक प्रभाव: कार्टेल चर्कियो—तर ढल्यो त?
विद्रोहले नेपालको परम्परागत शक्ति–त्रिकोणको अपरिहार्यताको भ्रम तोडिदियो—
नेपाली कांग्रेस
नेकपा (एमाले)
नेकपा (माओवादी केन्द्र)
यी दलहरूले २००६ को जनआन्दोलनपछि राजनीति लगभग एक कार्टेलजस्तै चलाएका थिए—सत्ताको पालो फेर्दै, तर जवाफदेहिता सधैँ टाढा राख्दै।
यो विद्रोहले त्यो संरचना चर्कायो।
के बदलियो
वैकल्पिक शक्तिहरू उदाए: राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा), युवादलहरू र स्वतन्त्र उम्मेदवारहरू अब गम्भीर खेलाडी बनेका छन्।
मतदाता नामावली परिमार्जन हुँदैछ, विशेषतः युवालाई समेट्ने गरी। नेपालको करिब ४०% जनसंख्या २५ वर्षमुनि छ, र उनीहरूबाट ऐतिहासिक मतदानको अपेक्षा छ।
भ्रष्टाचारविरोध र पुस्तान्तरण अब टार्न नसकिने चुनावी एजेन्डा बनेका छन्।
के बदलिएन
आलोचकहरूका अनुसार अन्तरिम सरकार संरचनागत रूपान्तरणभन्दा सत्ता पुनःचक्रण हो—ओली निकट अधिकारीहरूलाई न्यायालय र प्रशासनबाट हटाउने कार्यलाई चुनावी हेरफेरको तयारी मानिन्छ।
पश्चिमी देश र एनजीओमार्फत परोक्ष प्रभावको आरोप बलियो छ, जसलाई कतिपयले २०१४ को युक्रेन (मैदान) सँग तुलना गर्छन्।
स्थायित्वको नाममा सुरक्षा कानुन कडा बनाइने र लोकप्रियतावादी राजनीतिले लोकतन्त्र खोक्रो बनाउने जोखिम बढ्दो छ।
केही विश्लेषक (र ज्योतिषीहरू समेत) ले २०२६ अप्रिलसम्म अस्थिरता जारी रहने अनुमान गरेका छन्—यदि पुरानै शक्ति फेरि सत्तामा फर्किए।
आर्थिक प्रभाव: विद्रोहको मूल्य राष्ट्रले तिर्यो
आर्थिक क्षति तुरुन्तै र गहिरो थियो।
अनुमानित क्षति: रु ८४ अर्ब
पूर्वाधार ध्वस्त
लामो कर्फ्यु र व्यवसाय बन्द
पर्यटन र रेमिटेन्समा गम्भीर असर
पहिल्यै २०% नजिक रहेको युवा बेरोजगारी अझै बढ्यो, जसले विद्रोह जन्माउने परिस्थितिलाई थप गहिरो बनायो। विडम्बनापूर्ण रूपमा, स्वदेशमा विद्रोह गर्ने युवाहरू पुनः विदेश पलायन गर्न बाध्य भए।
आगामी निर्वाचनले अल्पकालीन रूपमा अर्थतन्त्रमा चिनीको झट्का (sugar high) दिन सक्छ। दल खर्च, सुरक्षा र व्यवस्थापन जोड्दा कुल खर्च रु २०० अर्ब नाघ्न सक्छ, जसले स्थानीय बजार चलायमान बनाउनेछ।
तर तलतलै पुरानै रोग छ—
अस्पष्ट पैसा, कालोधन, र पुनःप्याक गरिएको भ्रष्टाचार।
संरचनागत सुधार—रोजगारी, औद्योगिक नीति, र रेमिटेन्स निर्भरता घटाउने योजना—नभए विद्रोह महँगो चिच्याहटमै सीमित हुनेछ।
सामाजिक प्रभाव: लोकतन्त्र अनलाइन गयो—र सबै कुरा भत्कायो
सामाजिक रूपमा, यो विद्रोह नेपालका लागि पहिले र पछिको रेखा हो।
जेन-जीले डिस्कर्ड, मीम, लाइभस्ट्रिम, र ChatGPT समेत प्रयोग गर्दै संगठन, बहस र निर्णय गरे। राजनीति अब दलगत होइन, नेटवर्क–आधारित भयो।
सकारात्मक पक्ष
जवाफदेहिता संस्कृतिको उदय
राजनीतिक वंशवाद र “नेपो किड्स”को खुला अस्वीकृति
पेरु देखि इन्डोनेसियासम्मका युवाआन्दोलनलाई प्रेरणा
नकारात्मक पक्ष
हिंसा र कर्फ्युले ल्याएको सामूहिक आघात
प्रहरी दमनका आरोपले संस्थागत विश्वास क्षय
गहिरो सामाजिक ध्रुवीकरण
समर्थकहरूका लागि, आन्दोलनकारीहरू गणतन्त्र पुनःदाबी गर्ने नागरिक थिए।
आलोचकहरूका लागि, उनीहरू शहरी, प्रविधिमैत्री अल्पसंख्यक—भूराजनीतिक खेलमा “उपयोगी मूर्ख”।
यी दुवै कथन अहिले सँगसँगै बाँचिरहेका छन्।
भूराजनीतिक प्रभाव: नेपाल फेरि एउटा शक्ति–शून्य बन्दै
भूगोल नै नियति हो—र नेपालको नियति सधैँ जटिल रहँदै आएको छ।
भारत र चीनबीच अवस्थित नेपालमा विद्रोहपछि बाह्य चासो तीव्र भयो।
भारत सीमा अस्थिरता र तस्करीप्रति चिन्तित छ, र चिनियाँ प्रभाव सन्तुलन गर्ने सुधार चाहन्छ।
चीन पूर्वाधार निरन्तरता र पूर्वानुमेयता प्राथमिकतामा राख्छ।
संयुक्त राज्य अमेरिकामाथि लोकतन्त्र प्रवर्द्धन एनजीओमार्फत परोक्ष हस्तक्षेपको आरोप छ।
आरोप अतिरञ्जित हुन् वा गम्भीर—एउटा जोखिम स्पष्ट छ:
निर्वाचन घरेलु आवश्यकताभन्दा बाह्य चिन्ताले निर्देशित हुने खतरा।
नेपालको सार्वभौमिकता अब आउने सरकारले बाह्य सम्बन्ध कसरी सन्तुलन गर्छ भन्नेमा निर्भर हुनेछ।
विद्रोहको लेखाजोखा
| क्षेत्र | लाभ | हानि | खुला प्रश्न |
|---|---|---|---|
| राजनीति | युवा सशक्तीकरण; कार्टेल कमजोर | लोकप्रियतावाद; एलिट अनुकूलन | के नयाँ शक्तिले वास्तविक सुधार गराउँछन्? |
| अर्थतन्त्र | निर्वाचन-प्रेरित गतिविधि | ठूलो क्षति; बेरोजगारी | के रेमिटेन्स निर्भरता घट्छ? |
| समाज | डिजिटल नागरिकता; जवाफदेहिता | आघात; ध्रुवीकरण | के आन्दोलन चुनावपछि टिक्छ? |
| भूराजनीति | सुधारको दबाब | विदेशी हस्तक्षेप | चुनावपछि नेपाल कसले निर्देशित गर्छ? |
जागृत—तर अशान्त गणतन्त्र
जेन-जी विद्रोहले आत्मसन्तुष्ट र थाकेको लोकतन्त्रमा विद्युत् झट्का दियो। यसले सत्तामा बसेकाहरूलाई सम्झायो—वैधता इतिहासबाट होइन, कार्यसम्पादनबाट आउँछ।
तर विद्रोहले अपेक्षा यति छिटो बढाउँछ कि संस्थाहरूले त्यसलाई सम्हाल्न सक्दैनन्।
यदि मार्च ५ को निर्वाचनले केवल सतही परिवर्तन मात्र ल्यायो भने, नेपालले अर्को—झन् आक्रोशित, झन् संगठित—विद्रोह देख्न सक्छ।
अहिलेका लागि, गणतन्त्र जागेको छ।
अब प्रश्न यो हो—यो सुधारिन्छ कि चिरिन्छ?
Nepal’s Gen-Z Uprising: The Day the Republic Glitched—and Rebooted
On September 8, 2025, what began as a protest against a proposed social media ban in Nepal rapidly metastasized into something far larger and far more dangerous to the status quo. Within days, the country was no longer debating content moderation policies; it was confronting a full-scale generational revolt against corruption, elite nepotism, economic stagnation, and a political system widely viewed as rotten beyond repair.
This was not merely a street protest. It was a system shock—a moment when Nepal’s post-2006 democratic architecture flickered, stalled, and briefly collapsed under the weight of youth anger amplified by digital tools.
By January 1, 2026, the aftershocks of that uprising continue to ripple through Nepal’s politics, economy, society, and foreign relations, reshaping the terrain ahead of the March 5 snap elections and exposing vulnerabilities that had long been papered over by coalition arithmetic and revolutionary nostalgia.
From Discord to Destruction: How a Protest Became an Insurrection
The uprising’s defining feature was not its ideology, but its infrastructure.
Coordination occurred largely through Discord servers, some hosting over 100,000 participants, where young Nepalis—many of them students, underemployed graduates, or returnee migrants—organized protests, shared live intelligence, voted on strategies, and even debated leadership choices in real time.
What followed was chaos at a scale Nepal had not witnessed in decades:
Violent clashes between protesters and security forces
The burning of Parliament and multiple state buildings
At least 51 confirmed deaths and over 1,000 injuries
The escape of more than 12,000 prisoners amid institutional collapse
The state, built for patronage politics rather than crisis governance, buckled.
Within days, Prime Minister K.P. Sharma Oli resigned, Parliament was dissolved, and the old political order—long sustained by mutual protection pacts among major parties—fractured.
An Interim Government Chosen by Poll, Not Palace
In a move that would have been unthinkable a decade earlier, Nepal’s interim leadership emerged not from party conclaves but from the internet.
Former Chief Justice Sushila Karki was selected as interim prime minister after winning a youth-organized Discord poll, which drew 7,713 votes, and was subsequently endorsed by influential public figures, including Kathmandu Mayor Balendra Shah (Balen).
Symbolically, this was revolutionary. Practically, it was fraught.
Supporters hailed it as “Democracy 2.0”—a direct challenge to smoke-filled rooms and hereditary politics. Critics warned it was procedural anarchy, vulnerable to manipulation, foreign influence, and mob sentiment.
Both were partly right.
Political Impact: The Cartel Breaks—But Does It Collapse?
The uprising shattered the aura of inevitability surrounding Nepal’s traditional power triangle:
Nepali Congress
CPN-UML
Maoist Centre
Together, these parties had dominated politics since the 2006 People’s Movement, functioning less as competitors than as a cartel, rotating power while protecting each other from accountability.
The revolt cracked that arrangement.
What Changed
Alternative forces surged: the Rastriya Swatantra Party (RSP), youth-led outfits, and independents now occupy political space once monopolized by legacy parties.
Voter rolls are being revised, with a sharp focus on younger voters. Nearly 40% of Nepal’s population is under 25, and turnout among this cohort is expected to be historic.
Anti-corruption and generational renewal have become unavoidable campaign themes.
What Didn’t
Critics argue the interim government represents elite recycling, not rupture, pointing to purges of Oli loyalists in the bureaucracy and judiciary.
Allegations persist—especially from nationalist and leftist commentators—that Western NGOs and governments are quietly shaping outcomes, drawing parallels with Ukraine’s 2014 Maidan.
There is growing concern that populist politics, combined with expanded security powers justified by “stability,” could hollow out democracy rather than renew it.
Some analysts—mixing political science with astrology—predict continued instability through April 2026, with renewed protests likely if traditional parties return to power unchanged.
Economic Impact: A Nation Pays the Price of Revolt
The economic cost was immediate and brutal.
Estimated damage: Rs 84 billion (≈ USD 630 million)
Destroyed infrastructure
Prolonged curfews and business shutdowns
Severe hits to tourism and remittances, Nepal’s economic lifelines
Youth unemployment—already near 20%—worsened, reinforcing the very conditions that fueled the uprising. Migration pressures intensified, deepening the paradox of a country whose young people revolt at home only to seek survival abroad.
Ironically, the upcoming elections may offer a short-term sugar high. Combined party spending, security costs, and logistics could exceed Rs 200 billion, temporarily stimulating local economies.
But beneath that cash flow lies a familiar rot:
informal money, opaque funding, and recycled corruption.
Without structural reforms—job creation, industrial policy, reduced remittance dependency—the uprising risks becoming a costly scream into the void.
Social Impact: Democracy Goes Online—and Breaks Things
Socially, the uprising marks a clear before-and-after moment.
Gen-Z Nepalis deployed Discord, memes, livestreams, and even ChatGPT to organize, debate, and decide. Politics became participatory, improvisational, and brutally transparent.
This is networked democracy, not party democracy.
The Upside
A powerful culture of accountability
Open rejection of political dynasties and “nepo kids”
Inspiration for youth movements beyond Nepal, from Peru to Indonesia
The Downside
Widespread trauma from violence and curfews
Allegations of police brutality eroding institutional trust
Deep social polarization
To supporters, the protesters were citizens reclaiming the republic.
To critics, they were an urban, tech-savvy minority, easily manipulated by foreign agendas—“useful idiots” in a geopolitical chess game.
Both narratives now coexist, uneasily.
Geopolitical Impact: Nepal Becomes a Vacuum Again
Geography is destiny—and Nepal’s destiny has always been complicated.
Sandwiched between India and China, the uprising triggered intense external scrutiny.
India, wary of border instability and smuggling, appears inclined toward reforms that limit Chinese influence.
China prioritizes predictability and infrastructure continuity.
The United States, through NGOs and democracy-promotion networks, is accused by critics of nudging events toward a pro-Western realignment.
Whether these accusations are exaggerated or prescient, one risk is clear:
an election shaped more by foreign anxieties than domestic needs.
Nepal’s sovereignty will hinge on whether the next government balances external relationships—or tilts decisively toward one pole.
The Balance Sheet of the Uprising
| Domain | Gains | Losses | Open Questions |
|---|---|---|---|
| Politics | Youth empowerment; broken cartel | Populism; elite adaptation | Can new forces force real reform? |
| Economy | Election stimulus; reform focus | Massive damage; job losses | Can Nepal escape remittance dependency? |
| Society | Digital activism; accountability | Trauma; polarization | Will momentum survive elections? |
| Geopolitics | Reform leverage | Foreign interference | Who shapes post-election Nepal? |
A Republic Awake—and Restless
The Gen-Z uprising injected electricity into a democracy that had grown complacent, cynical, and inward-looking. It reminded Nepal’s rulers that legitimacy is not inherited from history—it is renewed daily by performance.
But revolutions raise expectations faster than institutions can deliver.
If the March 5 elections produce only cosmetic change, Nepal may face another wave of unrest—angrier, more organized, and less forgiving.
For now, the republic is awake.
Whether it reforms—or fractures—next will define Nepal’s future for a generation.
नेपाल का जेन-Z विद्रोह: जिस दिन गणराज्य ‘ग्लिच’ हुआ—और फिर रीबूट हुआ
8 सितंबर 2025 को नेपाल में प्रस्तावित सोशल मीडिया प्रतिबंध के खिलाफ शुरू हुआ विरोध प्रदर्शन बहुत तेजी से किसी और ही रूप में बदल गया—कहीं बड़ा, कहीं अधिक खतरनाक, और यथास्थिति के लिए कहीं अधिक चुनौतीपूर्ण। कुछ ही दिनों में बहस कंटेंट मॉडरेशन नीतियों से हटकर भ्रष्टाचार, अभिजात वर्ग की भाई-भतीजावाद संस्कृति, आर्थिक ठहराव और एक ऐसे राजनीतिक तंत्र के खिलाफ व्यापक जनविद्रोह में बदल गई जिसे अब सुधार से परे सड़ा हुआ माना जा रहा था।
यह केवल सड़क पर उतरने वाला आंदोलन नहीं था। यह एक सिस्टम शॉक था—एक ऐसा क्षण जब 2006 के बाद बनी नेपाल की लोकतांत्रिक संरचना झपकी लेती, अटकती और फिर युवा आक्रोश के दबाव में, डिजिटल औजारों से गुणित होकर, आंशिक रूप से ढह गई।
1 जनवरी 2026 तक इस विद्रोह के झटके नेपाल की राजनीति, अर्थव्यवस्था, समाज और विदेश नीति में गूंजते रहे—5 मार्च को होने वाले आकस्मिक चुनावों की जमीन को नया रूप देते हुए और उन कमजोरियों को उजागर करते हुए जिन्हें वर्षों से गठबंधन गणित और क्रांतिकारी स्मृतियों से ढका गया था।
डिस्कॉर्ड से विनाश तक: एक विरोध कैसे विद्रोह बना
इस उभार की सबसे बड़ी पहचान उसका विचारधारा नहीं, बल्कि उसका इन्फ्रास्ट्रक्चर था।
समन्वय मुख्यतः डिस्कॉर्ड सर्वरों के माध्यम से हुआ—कुछ में 1 लाख से अधिक प्रतिभागी थे—जहाँ युवा नेपाली, जिनमें छात्र, अल्प-रोज़गार प्राप्त स्नातक और प्रवासी लौटे लोग शामिल थे, विरोधों का आयोजन करते, रियल-टाइम जानकारी साझा करते, रणनीतियों पर मतदान करते और यहाँ तक कि नेतृत्व विकल्पों पर भी खुली बहस करते थे।
इसके बाद जो हुआ, वह दशकों में नेपाल ने नहीं देखा था:
प्रदर्शनकारियों और सुरक्षा बलों के बीच हिंसक झड़पें
संसद भवन और कई सरकारी इमारतों को आग
कम से कम 51 पुष्ट मौतें और 1,000 से अधिक घायल
संस्थागत ढहाव के बीच 12,000 से अधिक कैदियों का पलायन
संरक्षण और सिफ़ारिशों की राजनीति के लिए बना राज्य, संकट शासन के लिए तैयार नहीं था—और वह टूट गया।
कुछ ही दिनों में प्रधानमंत्री के.पी. शर्मा ओली ने इस्तीफ़ा दिया, संसद भंग हुई, और वर्षों से परस्पर संरक्षण समझौतों पर टिका पुराना राजनीतिक ढांचा दरक गया।
महल नहीं, पोल से चुनी गई अंतरिम सरकार
एक दशक पहले जो अकल्पनीय था, वह अब वास्तविकता बन गया: नेपाल का अंतरिम नेतृत्व पार्टी कक्षों से नहीं, इंटरनेट से उभरा।
पूर्व मुख्य न्यायाधीश सुशीला कार्की को एक युवा-आयोजित डिस्कॉर्ड पोल में जीत के बाद अंतरिम प्रधानमंत्री चुना गया—इस मतदान में 7,713 वोट पड़े—और बाद में काठमांडू के मेयर बालेन्द्र शाह (बालेन) सहित प्रभावशाली सार्वजनिक हस्तियों का समर्थन मिला।
प्रतीकात्मक रूप से यह क्रांतिकारी था।
व्यावहारिक रूप से, जोखिमों से भरा।
समर्थकों ने इसे “डेमोक्रेसी 2.0” कहा—धुएँ भरे कमरों और वंशानुगत राजनीति के विरुद्ध सीधी चुनौती। आलोचकों ने चेताया कि यह प्रक्रियागत अराजकता है—हेरफेर, विदेशी प्रभाव और भीड़-मानसिकता के प्रति संवेदनशील।
दोनों आंशिक रूप से सही थे।
राजनीतिक प्रभाव: कार्टेल टूटा—पर क्या ढहा?
इस विद्रोह ने नेपाल के पारंपरिक शक्ति-त्रिकोण की अनिवार्यता का भ्रम तोड़ दिया:
नेपाली कांग्रेस
सीपीएन-यूएमएल
माओवादी केंद्र
2006 के जन आंदोलन के बाद से ये दल राजनीति पर हावी रहे—प्रतिस्पर्धी कम, कार्टेल अधिक—बारी-बारी सत्ता संभालते और एक-दूसरे को जवाबदेही से बचाते हुए।
विद्रोह ने इस व्यवस्था में दरार डाल दी।
क्या बदला
वैकल्पिक शक्तियों का उभार: राष्ट्रीय स्वतंत्र पार्टी (RSP), युवा-नेतृत्व वाले समूह और निर्दलीय उम्मीदवार अब उस राजनीतिक स्थान में प्रवेश कर चुके हैं जो पहले विरासत दलों के कब्ज़े में था।
मतदाता सूचियों का पुनरीक्षण, विशेषकर युवाओं पर फोकस। नेपाल की लगभग 40% आबादी 25 वर्ष से कम है, और इस वर्ग का मतदान ऐतिहासिक होने की उम्मीद है।
भ्रष्टाचार-विरोध और पीढ़ीगत नवीनीकरण अब टाले नहीं जा सकने वाले चुनावी मुद्दे बन गए हैं।
क्या नहीं बदला
आलोचकों का कहना है कि अंतरिम सरकार टूटन नहीं, अभिजात पुनर्चक्रण है—वे नौकरशाही और न्यायपालिका में ओली-समर्थकों की सफ़ाई की ओर इशारा करते हैं।
राष्ट्रवादी और वामपंथी टिप्पणीकारों में यह आरोप बना हुआ है कि पश्चिमी NGO और सरकारें परोक्ष रूप से घटनाओं को दिशा दे रही हैं—यूक्रेन के 2014 मैदान से तुलना करते हुए।
यह चिंता भी बढ़ रही है कि लोकलुभावन राजनीति, “स्थिरता” के नाम पर बढ़ी सुरक्षा शक्तियों के साथ मिलकर, लोकतंत्र को नवीनीकृत करने के बजाय खोखला कर सकती है।
कुछ विश्लेषक—राजनीति विज्ञान में ज्योतिष का तड़का लगाते हुए—अप्रैल 2026 तक अस्थिरता की भविष्यवाणी करते हैं, और चेतावनी देते हैं कि यदि पुराने दल बिना बदले लौटे, तो नए विरोध तय हैं।
आर्थिक प्रभाव: विद्रोह की कीमत देश चुकाता है
आर्थिक झटका तात्कालिक और निर्मम था।
अनुमानित नुकसान: 84 अरब रुपये (लगभग 630 मिलियन डॉलर)
बुनियादी ढाँचे का विनाश
लंबे कर्फ़्यू और व्यवसायिक ठहराव
पर्यटन और रेमिटेंस—नेपाल की जीवनरेखाएँ—पर गहरा आघात
युवा बेरोज़गारी—जो पहले ही लगभग 20% थी—और बढ़ गई, वही परिस्थितियाँ और मज़बूत हुईं जिन्होंने विद्रोह को जन्म दिया था। प्रवासन का दबाव बढ़ा, उस विडंबना को गहराते हुए जिसमें युवा घर में विद्रोह करते हैं और जीविका के लिए विदेश जाते हैं।
विडंबना यह है कि आने वाले चुनाव अल्पकालिक ‘शुगर हाई’ दे सकते हैं। दलों का खर्च, सुरक्षा और लॉजिस्टिक्स मिलकर 200 अरब रुपये से अधिक हो सकते हैं—जो स्थानीय अर्थव्यवस्थाओं को अस्थायी रूप से सक्रिय करेंगे।
लेकिन उस नकदी प्रवाह के नीचे वही पुरानी सड़ांध है:
अनौपचारिक धन, अपारदर्शी फंडिंग और पुनर्चक्रित भ्रष्टाचार।
संरचनात्मक सुधार—रोज़गार सृजन, औद्योगिक नीति, रेमिटेंस निर्भरता में कमी—के बिना यह विद्रोह महँगी चीख बनकर शून्य में गूंजने का जोखिम उठाता है।
सामाजिक प्रभाव: लोकतंत्र ऑनलाइन गया—और चीज़ें टूट गईं
सामाजिक रूप से, यह विद्रोह एक स्पष्ट पहले-और-बाद का क्षण है।
जेन-Z नेपाली युवाओं ने डिस्कॉर्ड, मीम्स, लाइवस्ट्रीम और यहाँ तक कि ChatGPT का इस्तेमाल संगठित होने, बहस करने और निर्णय लेने के लिए किया। राजनीति सहभागी, तात्कालिक और निर्मम रूप से पारदर्शी बन गई।
यह नेटवर्क्ड डेमोक्रेसी है—पार्टी डेमोक्रेसी नहीं।
सकारात्मक पक्ष
जवाबदेही की सशक्त संस्कृति
राजनीतिक वंशवाद और “नेपो किड्स” की खुली अस्वीकृति
नेपाल से बाहर—पेरू से इंडोनेशिया तक—युवा आंदोलनों के लिए प्रेरणा
नकारात्मक पक्ष
हिंसा और कर्फ़्यू से उपजा सामूहिक आघात
पुलिस बर्बरता के आरोपों से संस्थानों पर भरोसा कमज़ोर
गहरी सामाजिक ध्रुवीकरण
समर्थकों के लिए प्रदर्शनकारी गणराज्य को पुनः प्राप्त करने वाले नागरिक थे।
आलोचकों के लिए वे शहरी, टेक-सैवी अल्पसंख्यक—विदेशी एजेंडों से आसानी से प्रभावित, भू-राजनीतिक शतरंज में “उपयोगी मोहरे”।
दोनों कथाएँ अब असहज सह-अस्तित्व में हैं।
भू-राजनीतिक प्रभाव: नेपाल फिर एक शून्य बनता है
भूगोल ही नियति है—और नेपाल की नियति हमेशा जटिल रही है।
भारत और चीन के बीच फँसे नेपाल में इस विद्रोह ने बाहरी शक्तियों की तीव्र निगरानी को जन्म दिया।
भारत, सीमा अस्थिरता और तस्करी को लेकर सतर्क, ऐसे सुधारों के पक्ष में दिखता है जो चीनी प्रभाव को सीमित करें।
चीन पूर्वानुमेयता और बुनियादी ढाँचे की निरंतरता को प्राथमिकता देता है।
संयुक्त राज्य अमेरिका, NGO और लोकतंत्र-प्रोत्साहन नेटवर्कों के माध्यम से, आलोचकों के अनुसार, घटनाओं को पश्चिम-अनुकूल पुनर्संरेखण की ओर धकेल रहा है।
आरोप चाहे अतिरंजित हों या दूरदर्शी, एक जोखिम स्पष्ट है:
ऐसा चुनाव जो घरेलू ज़रूरतों से अधिक विदेशी चिंताओं से आकार ले।
नेपाल की संप्रभुता इस बात पर निर्भर करेगी कि अगली सरकार बाहरी संबंधों को संतुलित करती है—या किसी एक ध्रुव की ओर निर्णायक रूप से झुकती है।
विद्रोह का बैलेंस शीट
| क्षेत्र | लाभ | नुकसान | खुले प्रश्न |
|---|---|---|---|
| राजनीति | युवा सशक्तिकरण; कार्टेल टूटा | लोकलुभावनता; अभिजात अनुकूलन | क्या नई शक्तियाँ वास्तविक सुधार करा पाएँगी? |
| अर्थव्यवस्था | चुनावी प्रोत्साहन; सुधार पर ध्यान | भारी नुकसान; नौकरियाँ गईं | क्या नेपाल रेमिटेंस निर्भरता से निकल पाएगा? |
| समाज | डिजिटल सक्रियता; जवाबदेही | आघात; ध्रुवीकरण | क्या गति चुनावों के बाद टिकेगी? |
| भू-राजनीति | सुधार के लिए दबाव | विदेशी हस्तक्षेप | चुनावोत्तर नेपाल को कौन आकार देगा? |
जाग्रत—और बेचैन—गणराज्य
जेन-Z विद्रोह ने उस लोकतंत्र में बिजली भर दी जो आत्मसंतुष्ट, निंदक और आत्मकेंद्रित हो चुका था। उसने शासकों को याद दिलाया कि वैधता इतिहास से विरासत में नहीं मिलती—वह प्रदर्शन से रोज़ नवीनीकृत होती है।
लेकिन क्रांतियाँ उम्मीदें संस्थानों की क्षमता से कहीं तेज़ बढ़ा देती हैं।
यदि 5 मार्च के चुनाव केवल सतही बदलाव लाते हैं, तो नेपाल एक और—और अधिक संगठित, अधिक क्रोधित, और कम क्षमाशील—अशांति की लहर का सामना कर सकता है।
अभी के लिए, गणराज्य जाग चुका है।
अब यह सुधरेगा—या टूटेगा—यही अगली पीढ़ी का भविष्य तय करेगा।
नेपाल २०२६: आरएसपीका दुई सम्भावित मार्ग—युवा आन्दोलनबाट राष्ट्रिय शक्ति सम्म
नेपाल ऐतिहासिक मोडमा खडा छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (आरएसपी), सेप्टेम्बर २०२५ मा जेनेरेसन जेड (Gen Z) नेतृत्व गरेको युवाहरूको आन्दोलनको लहरमा चढ्दै, दुई फरक चुनावी परिदृश्यहरूको सामना गर्दैछ—जसले देशको राजनीतिक, आर्थिक, र सामाजिक परिदृश्यलाई रूपान्तरण गर्ने सम्भावना राख्छ। यी परिदृश्यहरूले देखाउँछन् कि आरएसपीले कसरी युवा सक्रियता, डिजिटल पहुँच, र नीति नवप्रवर्तनलाई प्रयोग गरेर नेपाली शासन प्रणालीलाई पुन: परिभाषित गर्न सक्छ।
परिदृश्य १: आरएसपीले जेनेरेसन जेड आन्दोलनसँग मिलेर राष्ट्रिय बूथ समितिहरू स्थापना गर्छ
यस परिदृश्यमा, आरएसपीले जेनेरेसन जेडका सक्रियहरूसँग औपचारिक रूपले एकता गर्छ, जसमा आन्दोलनका आयोजक, डिजिटल प्रभावकहरू, र युवा स्वयंसेवकहरू समावेश छन्। यो गठबन्धन २०२५ को आन्दोलनको गतिलाई संगठित राजनीतिक शक्तिमा रूपान्तरण गर्छ, जसले भ्रष्टाचारविरोधी, आर्थिक पुनर्जीवन, र पुस्तान्तरण सशक्तिकरणमा केन्द्रित छ।
एक प्रमुख नवप्रवर्तन भनेको ६,७४३ वडाका प्रत्येक मतदान बूथमा ११ सदस्यीय बूथ समिति स्थापना गर्नु हो। यी समितिहरू—स्थानीय युवा प्रतिनिधि, आरएसपी कार्यकर्ता, र समुदायका बुजुर्गहरूको मिश्रण—ले सुनिश्चित गर्छन्:
भुइँ-स्तरीय जनसम्पर्क: डिजिटल उत्साहलाई प्रत्यक्ष मतदातासम्म रूपान्तरण गर्नु
मतदाता शिक्षा: रोजगारी, पारदर्शिता, र भ्रष्टाचार विरोधी नीतिहरूको बारेमा जानकारी दिनु
वास्तविक समयमा मतदाताको सुरक्षा: Discord र आरएसपीका डिजिटल प्लेटफर्महरू मार्फत तुरुन्त रिपोर्टिङ
यी उपायहरूले ३० वर्षमुनिका मतदाताहरू (लगभग ४५%)मा असाधारण सहभागिता र उत्साह ल्याउँछ।
परम्परागत पार्टीहरूमा प्रभाव
यसले नेपाली कांग्रेस र सिपिएन-युएमएलका शहरी र अर्ध-शहरी क्षेत्रमा असन्तुष्ट मतदाताहरूलाई आकर्षित गर्दै परम्परागत पार्टीहरूको प्रभुत्व कम गर्छ। काठमाडौं मेयर बलेन्द्र शाह जस्ता सेलिब्रिटी समर्थनहरूले दृश्यता र विश्वास बढाउँछ, जसले आरएसपीलाई सरल बहुमततर्फ धकेल्छ।
परिदृश्य १: अनुमानित सिट वितरण
| पार्टी/गठबन्धन | FPTP सिट | PR सिट | कुल सिट | मुख्य टिप्पणीहरू |
|---|---|---|---|---|
| आरएसपी + जेनेरेसन जेड गठबन्धन | 100 | 50 | 150 | शहरी युवा मतमा प्रभुत्व; बूथ समितिले बहुमत थ्रेसहोल्ड (138 सिट) पार गराउँछ। |
| नेपाली कांग्रेस | 30 | 20 | 50 | तराई र पहाडमा ठूलो क्षति; मुख्य समर्थक कायम राख्छ तर उम्मेदवार पलायनले चुनौती। |
| सिपिएन-युएमएल | 25 | 20 | 45 | मजदुर वर्गको आधार घट्यो; युवा आरएसपीतर्फ सर्दै। |
| सिपिएन (माओवादी केन्द्र) | 5 | 8 | 13 | सानो ह्रास; बाँकी बायाँपन्थी क्षेत्र कायम। |
| मधेसी पार्टीहरू (जसप, लसप) | 3 | 5 | 8 | मत विभाजनले सानो गिरावट; क्षेत्रीय महत्त्व कायम। |
| राष्ट्रिय प्रजातान्त्रिक पार्टी (आरपीपी) | 2 | 3 | 5 | सीमित; प्रगतिशील लहरबीच रूढिवादी अपील घट्यो। |
| अन्य/स्वतन्त्र/नयाँ पार्टीहरू | 0 | 4 | 4 | अधिकांश आरएसपी गठबन्धनमा समाहित। |
प्रभावहरू
आरएसपीले सहयोगीविना सरकार गठन गर्न सक्छ, जसले डिजिटल शासन सुधार र जातीय/निजी संरक्षण विरोधी नीतिहरू छिटो लागू गर्न सक्षम बनाउँछ। चुनौतीहरूमा भित्री युवा अपेक्षाहरू व्यवस्थापन र ग्रामीण-शहरी विभाजन घटाउने समावेश छन्।
परिदृश्य २: आरएसपीले काल्कििज़्म रिसर्च सेन्टरसँग साझेदारी गर्दै दुई-तिहाई बहुमत हासिल गर्छ
परिदृश्य १ बाट अगाडि बढ्दै, आरएसपीले काल्कििज़्म रिसर्च सेन्टर (KRC) सँग साझेदारी गर्छ। KRC काठमाडौंमा २०२४ मा ५० शीर्ष अर्थशास्त्री र ५० चिकित्सकद्वारा स्थापित थिंक ट्यांक हो।
KRC ले प्रस्ताव गर्छ:
“क्यासलेस क्रान्ति” – भ्रष्टाचार हटाउने डिजिटल प्रणाली
सार्वभौम डिजिटल शिक्षा, स्वास्थ्य, र कानूनी सेवा
सतत विकास र हिमालय संरक्षण
समानतामुखी कल्याण नीति, जसले नेपाललाई १० वर्ष भित्र विकसित राष्ट्रमा रूपान्तरण गर्ने लक्ष्य राख्छ
आरएसपी-KRC एकीकरण
आरएसपीले KRC को रोडम्यापलाई मुख्य घोषणापत्रको रूपमा अपनाउँछ
राष्ट्रिय स्तरका अभियान, नीति वेबिनार, र KRC समर्थक endorsement ले विश्वास बढाउँछ
परमेनन्द्र भगत जस्ता व्यक्तित्वले बौद्धिक आधार दिन्छन्, आरएसपीलाई “काल्कििज़्म”—आर्थिक क्रान्ति र सामाजिक न्यायको संयोजन—को अग्रगामी बनाउँछ
यसले आरएसपीको जनप्रियता सुपरचार्ज गर्छ र मतदाताहरूलाई दायरा अनुसार आकर्षित गर्छ, जसले दुई-तिहाई सुपर बहुमतको सम्भावना खोल्छ। यसले संवैधानिक संशोधन र प्रणालीगत सुधारको मार्ग प्रशस्त गर्छ।
परिदृश्य २: अनुमानित सिट वितरण
| पार्टी/गठबन्धन | FPTP सिट | PR सिट | कुल सिट | मुख्य टिप्पणीहरू |
|---|---|---|---|---|
| आरएसपी + जेनेरेसन जेड + काल्कििज़्म गठबन्धन | 130 | 60 | 190 | KRC रोडम्यापसँग sweep; 2/3 बहुमतले क्यासलेस अर्थव्यवस्था जस्ता साहसी सुधार लागू गर्न सकिन्छ। |
| नेपाली कांग्रेस | 15 | 15 | 30 | अर्बन र युवा समर्थन गुम्यो; "status quo" पार्टीको रूपमा चिन्हित। |
| सिपिएन-युएमएल | 10 | 15 | 25 | थप कमजोर; मजदुर वर्ग आरएसपीको कल्याण वचनमा पलायन। |
| सिपिएन (माओवादी केन्द्र) | 3 | 5 | 8 | बायाँपन्थी विचारधारा KRC को व्यावहारिक क्रान्तिवादले eclipse। |
| मधेसी पार्टीहरू | 2 | 3 | 5 | न्यूनतम; राष्ट्रिय विकास कथाले मतदातालाई आकर्षित। |
| आरपीपी | 1 | 2 | 3 | लगभग समाप्त; रूढिवादी विचार प्रगतिशील काल्कििज़्मसँग मेल खाँदैन। |
| अन्य/स्वतन्त्र/नयाँ पार्टीहरू | 4 | 10 | 14 | KRC-समर्थित स्वतन्त्रहरूले केही लाभ; अन्य हराउँछन्। |
प्रभावहरू
सुपर बहुमतले आरएसपीलाई KRC-प्रेरित नीतिहरू लागू गर्न सक्षम बनाउँछ, जसले नेपालको विकास तीव्र बनाउँछ। तर जोखिमहरू:
नीति कार्यान्वयनमा असफलता वा अत्यधिक अधिकार प्रयोग
भूराजनीतिक निगरानी, विशेष गरी भारत र चीनबाट
भित्री दबाब, जसमा युवा अपेक्षाहरूले प्रशासनमा तनाव ल्याउन सक्छ
सांख्यिकीय तुलना: आरएसपीको रणनीतिक भविष्य
| आयाम | परिदृश्य १ | परिदृश्य २ | मुख्य रणनीतिक पाठहरू |
|---|---|---|---|
| राजनीतिक शक्ति | सरल बहुमत; सहयोगी आवश्यक छैन | दुई-तिहाई सुपर बहुमत; संवैधानिक संशोधन क्षमता | परिदृश्य २ संरचनात्मक सुधार, परिदृश्य १ grassroots शक्ति स्थिरता |
| युवा सहभागिता | बूथ समितिहरू मार्फत उच्च | नीति-संलग्न अभियानमार्फत धेरै उच्च | दुवै Gen Z प्रभाव सुनिश्चित; परिदृश्य २ नीति दृष्टिकोणमा एकीकरण |
| आर्थिक एजेन्डा | रोजगार, पारदर्शिता, भ्रष्टाचार विरोध | रूपान्तरणकारी; क्यासलेस अर्थव्यवस्था, सतत विकास | परिदृश्य २ दीर्घकालीन संरचनात्मक प्रभाव, परिदृश्य १ छोटो अवधि उत्साह |
| जोखिम | ग्रामीण-शहरी विभाजन; Gen Z व्यवस्थापन | नीति अत्यधिक दायरा; भूराजनीतिक निगरानी | दुवै भित्री र बाह्य अपेक्षाहरूको सावधानीपूर्वक व्यवस्थापन आवश्यक |
निष्कर्ष
नेपाल २०२६ मा अपूर्व राजनीतिक प्रयोगको सामना गर्दैछ।
परिदृश्य १ देखाउँछ कि आरएसपीले कसरी ग्रासरूट्स शक्ति प्रयोग गरेर डिजिटल आन्दोलनलाई चुनावी प्रभुत्वमा परिणत गर्न सक्छ।
परिदृश्य २ ले युवा शक्ति र व्यावहारिक नीति नवप्रवर्तनको संयोजनमार्फत रूपान्तरणकारी शासन देखाउँछ।
अन्तिम परिणाम निर्भर गर्दछ कार्यन्वयन, ग्रामीण-शहरी समन्वय, र बाह्य दबाबमा। कुनै पनि अवस्थामा, आरएसपी-जेनेरेसन जेड-काल्कििज़्म गठबन्धनले २०२६ लाई नेपालको आधुनिक इतिहासमा निर्णायक मोड बनाउने सम्भावना राख्छ।
Nepal 2026: Two Paths for RSP—From Youth Revolt to Nationwide Power
Nepal stands at a historic crossroads. The Rastriya Swatantra Party (RSP), riding the wave of the Gen Z-led September 2025 uprising, faces two distinct electoral trajectories—each with transformative potential for the country’s political, economic, and social landscape. These scenarios explore how RSP could leverage youth activism, digital mobilization, and policy innovation to redefine Nepalese governance.
Scenario 1: RSP Merges with Gen Z Movement and Deploys Nationwide Booth Committees
In this scenario, the RSP formalizes a strategic merger with Gen Z activists, integrating protest organizers, digital influencers, and youth volunteers into its core structure. This alliance transforms the momentum of the 2025 uprising into a cohesive political force, emphasizing anti-corruption, economic revitalization, and generational empowerment.
A key innovation is the creation of 11-person booth committees for every polling booth across Nepal’s 6,743 wards. These committees—composed of local youth representatives, RSP cadres, and community elders—ensure:
Grassroots mobilization: translating digital enthusiasm into physical voter engagement
Voter education: explaining policies on jobs, governance transparency, and anti-nepotism
Real-time fraud monitoring: leveraging Discord and RSP’s digital platforms for instant reporting
These measures target under-30 voters, who comprise nearly 45% of the electorate, fostering unprecedented turnout and engagement.
Impact on Traditional Parties
By channeling disillusioned voters away from Nepali Congress and CPN-UML strongholds—particularly in urban and semi-urban areas—RSP erodes the dominance of entrenched parties. Celebrity endorsements, including support from Kathmandu Mayor Balendra Shah, amplify visibility and credibility, pushing RSP toward a simple majority.
Projected Seat Distribution (Scenario 1)
| Party/Alliance | FPTP Seats | PR Seats | Total Seats | Key Notes |
|---|---|---|---|---|
| RSP + Gen Z Alliance | 100 | 50 | 150 | Dominates urban youth vote; booth committees minimize rigging, surpassing majority threshold (138 seats). |
| Nepali Congress | 30 | 20 | 50 | Heavy losses in Terai and hills; retains core loyalists but struggles with defections. |
| CPN-UML | 25 | 20 | 45 | Working-class base eroded; youth migrate to RSP. |
| CPN (Maoist Centre) | 5 | 8 | 13 | Minor erosion; retains leftist enclaves. |
| Madhesi Parties (JSP, LSP) | 3 | 5 | 8 | Slight dip due to vote splitting; regional relevance persists. |
| Rastriya Prajatantra Party (RPP) | 2 | 3 | 5 | Marginal; conservative appeal weakened. |
| Others/Independents/New Parties | 0 | 4 | 4 | Mostly absorbed into RSP alliance. |
Implications
RSP could govern without coalition partners, enabling rapid implementation of reforms like digital governance initiatives and anti-nepotism measures. Challenges include managing internal Gen Z expectations and bridging rural-urban divides in policy delivery.
Scenario 2: RSP Partners with Kalkiism Research Center—Achieving Two-Thirds Majority
Building on Scenario 1, RSP escalates its strategy by aligning with the Kalkiism Research Center (KRC), a Kathmandu-based think tank founded in 2024 by 50 top economists and 50 medical professionals. KRC advocates a “cashless revolution”, universal digital services, and sustainable development policies, aiming to transform Nepal into a developed, equitable nation within 10 years.
RSP-KRC Integration
RSP adopts KRC’s roadmap as its manifesto, embedding anti-corruption, rapid development, and equity-focused governance.
Nationwide policy webinars, workshops, and endorsements amplify visibility and trust.
Figures like Paramendra Bhagat lend intellectual authority, framing RSP as the vanguard of “Kalkiism”—a fusion of economic radicalism and social justice.
This supercharges RSP’s appeal across demographics, drawing urban and rural voters alike, including disillusioned constituencies from Congress, UML, and Maoist Centre. The result is a two-thirds parliamentary majority, enabling constitutional amendments for systemic governance overhaul.
Projected Seat Distribution (Scenario 2)
| Party/Alliance | FPTP Seats | PR Seats | Total Seats | Key Notes |
|---|---|---|---|---|
| RSP + Gen Z + Kalkiism Alliance | 130 | 60 | 190 | Sweeps with KRC’s roadmap; 2/3 majority enables transformative reforms including cashless economy. |
| Nepali Congress | 15 | 15 | 30 | Collapsed; loses urban and youth support. |
| CPN-UML | 10 | 15 | 25 | Further weakened; working-class base defecting. |
| CPN (Maoist Centre) | 3 | 5 | 8 | Eroded; overshadowed by practical radicalism. |
| Madhesi Parties | 2 | 3 | 5 | Minimal hold; swayed by national development narrative. |
| RPP | 1 | 2 | 3 | Near wipeout; conservative positions clash with progressive Kalkiism. |
| Others/Independents/New Parties | 4 | 10 | 14 | Gains for KRC-aligned independents; others fade. |
Implications
The super-majority allows RSP to enact KRC-inspired policies rapidly, accelerating Nepal’s modernization. Risks include:
Overreach or policy mismanagement, particularly in rural regions
Geopolitical scrutiny, as India and China monitor cashless and digital reforms
Internal pressure from Gen Z cadres, whose expectations for rapid results may strain governance
Comparative Analysis: RSP’s Strategic Futures
| Dimension | Scenario 1 | Scenario 2 | Key Strategic Takeaways |
|---|---|---|---|
| Political Power | Simple majority; coalition-free governance | Two-thirds super-majority; constitutional amendment capacity | Scenario 2 offers structural change, Scenario 1 stabilizes grassroots power |
| Youth Engagement | High via booth committees and local mobilization | Very high with integrated policy narrative | Both consolidate Gen Z influence, Scenario 2 merges policy vision |
| Economic Agenda | Focused on jobs, transparency, and anti-corruption | Transformational; cashless economy, sustainable development | Scenario 2 offers long-term structural impact, Scenario 1 short-term electoral stimulus |
| Risk Exposure | Rural-urban divides; Gen Z management | Policy overreach; geopolitical scrutiny | Both require careful management of internal and external expectations |
Conclusion
Nepal in 2026 presents an unprecedented political experiment. Scenario 1 highlights RSP’s grassroots mastery, turning digital activism into electoral dominance. Scenario 2 envisions a transformational governance paradigm, blending youth power with evidence-based, radical policy via Kalkiism.
The ultimate trajectory depends on execution, rural-urban cohesion, and external pressures. Either way, the RSP-Gen Z-Kalkiism coalition could redefine Nepal’s political economy, making 2026 a turning point in the country’s modern history.
नेपाल 2026: आरएसपी के दो संभावित मार्ग—युवा आंदोलन से राष्ट्रीय सत्ता तक
नेपाल ऐतिहासिक मोड़ पर खड़ा है। राष्ट्रीय स्वतंत्र पार्टी (आरएसपी), सितंबर 2025 में जेनेरेशन जेड (Gen Z) नेतृत्व वाले युवाओं के आंदोलन की लहर पर चढ़ते हुए, दो अलग-अलग चुनावी परिदृश्यों का सामना कर रही है—जो देश के राजनीतिक, आर्थिक और सामाजिक परिदृश्य को बदलने की क्षमता रखते हैं। ये परिदृश्य दर्शाते हैं कि आरएसपी किस तरह युवा सक्रियता, डिजिटल पहुँच और नीति नवाचार का उपयोग करके नेपाली शासन प्रणाली को पुनर्परिभाषित कर सकती है।
परिदृश्य 1: आरएसपी जेनेरेशन जेड आंदोलन के साथ मिलकर राष्ट्रीय बूथ समितियों का निर्माण करती है
इस परिदृश्य में, आरएसपी जेनेरेशन जेड के सक्रियकों के साथ औपचारिक रूप से एकता करती है, जिसमें आंदोलन के आयोजक, डिजिटल इन्फ्लुएंसर और युवा स्वयंसेवक शामिल हैं। यह गठबंधन 2025 के आंदोलन की लहर को संगठित राजनीतिक शक्ति में बदलता है, जो भ्रष्टाचार विरोध, आर्थिक पुनरुद्धार और युवाओं के सशक्तिकरण पर केंद्रित है।
एक मुख्य नवाचार यह है कि 6,743 वर्ड के प्रत्येक मतदान बूथ पर 11 सदस्यीय बूथ समिति बनाई जाए। ये समितियां—स्थानीय युवा प्रतिनिधि, आरएसपी कार्यकर्ता और समुदाय के बुजुर्गों का मिश्रण—सुनिश्चित करती हैं:
भूतल स्तर पर जनसंपर्क: डिजिटल उत्साह को सीधे मतदाताओं तक पहुँचाना
मतदाता शिक्षा: रोजगार, पारदर्शिता और भ्रष्टाचार विरोधी नीतियों के बारे में जानकारी देना
वास्तविक समय निगरानी: Discord और आरएसपी के डिजिटल प्लेटफॉर्म के माध्यम से
ये उपाय 30 वर्ष से कम उम्र के मतदाताओं (लगभग 45%) में असाधारण भागीदारी और उत्साह लाते हैं।
परंपरागत पार्टियों पर प्रभाव
इससे नेपाली कांग्रेस और CPN-UML के शहरी और अर्ध-शहरी क्षेत्रों में असंतुष्ट मतदाता आकर्षित होते हैं, जिससे परंपरागत पार्टियों का प्रभुत्व कम होता है। काठमांडू मेयर बलेन्द्र शाह जैसे सेलिब्रिटी समर्थन से दृश्यता और विश्वास बढ़ता है, जो आरएसपी को सरल बहुमत तक ले जाता है।
परिदृश्य 1: अनुमानित सीट वितरण
| पार्टी/गठबंधन | FPTP सीट | PR सीट | कुल सीट | मुख्य टिप्पणियाँ |
|---|---|---|---|---|
| आरएसपी + जेनेरेशन जेड गठबंधन | 100 | 50 | 150 | शहरी युवा वोट में प्रभुत्व; बूथ समितियाँ बहुमत (138 सीट) सुनिश्चित करती हैं। |
| नेपाली कांग्रेस | 30 | 20 | 50 | तराई और पहाड़ में भारी नुकसान; मुख्य समर्थक बनाए रखती है लेकिन उम्मीदवार पलायन चुनौती। |
| CPN-UML | 25 | 20 | 45 | मजदूर वर्ग का आधार घटा; युवा आरएसपी की ओर पलायन। |
| CPN (माओवादी केंद्र) | 5 | 8 | 13 | मामूली क्षति; बायाँपंथी क्षेत्रों में स्थिर। |
| मधेसी पार्टियाँ (जसप, लसप) | 3 | 5 | 8 | मत विभाजन से थोड़ी गिरावट; क्षेत्रीय महत्व कायम। |
| राष्ट्रीय प्रजातांत्रिक पार्टी (RPP) | 2 | 3 | 5 | सीमित उपस्थिति; प्रगतिशील लहर के बीच रूढ़िवादी अपील घटती है। |
| अन्य/स्वतंत्र/नई पार्टियाँ | 0 | 4 | 4 | अधिकांश आरएसपी गठबंधन में शामिल। |
प्रभाव
आरएसपी सहयोगी के बिना सरकार बना सकती है, जिससे डिजिटल शासन सुधार और जातीय/निजी संरक्षण विरोधी नीतियों को जल्दी लागू किया जा सकता है। चुनौती में भीतरू युवा अपेक्षाओं का प्रबंधन और ग्रामीण-शहरी विभाजन को संतुलित करना शामिल है।
परिदृश्य 2: आरएसपी काल्कििज़्म रिसर्च सेंटर के साथ साझेदारी करके दो-तिहाई बहुमत हासिल करती है
परिदृश्य 1 से आगे बढ़ते हुए, आरएसपी काल्कििज़्म रिसर्च सेंटर (KRC) के साथ साझेदारी करती है। KRC, 2024 में काठमांडू में 50 शीर्ष अर्थशास्त्री और 50 चिकित्सक द्वारा स्थापित थिंक टैंक है।
KRC के प्रस्ताव:
“कैशलैस क्रांति” – भ्रष्टाचार को खत्म करने के लिए डिजिटल प्रणाली
सार्वभौम डिजिटल शिक्षा, स्वास्थ्य और कानूनी सेवाएँ
सतत विकास और हिमालय संरक्षण
समानतामुखी कल्याण नीति, जो नेपाल को 10 साल में विकसित राष्ट्र बनाने का लक्ष्य
आरएसपी-KRC एकीकरण
आरएसपी KRC के रोडमैप को मुख्य घोषणापत्र के रूप में अपनाती है
राष्ट्रीय स्तर के अभियान, नीति वेबिनार और KRC समर्थक endorsement से विश्वास बढ़ता है
परमेंद्र भगत जैसे व्यक्तित्व बौद्धिक आधार देते हैं, आरएसपी को “काल्कििज़्म”—आर्थिक क्रांति और सामाजिक न्याय का संयोजन—का अग्रगामी बनाते हैं
इससे आरएसपी का जनप्रियता सुपरचार्ज होती है और मतदाता विभिन्न वर्गों से आकर्षित होते हैं, जिससे दो-तिहाई सुपर बहुमत की संभावना बनती है। यह संवैधानिक संशोधन और प्रणालीगत सुधार की राह खोलता है।
परिदृश्य 2: अनुमानित सीट वितरण
| पार्टी/गठबंधन | FPTP सीट | PR सीट | कुल सीट | मुख्य टिप्पणियाँ |
|---|---|---|---|---|
| आरएसपी + जेनेरेशन जेड + काल्कििज़्म गठबंधन | 130 | 60 | 190 | KRC रोडमैप के साथ sweep; 2/3 बहुमत से कैशलैस अर्थव्यवस्था जैसी साहसिक सुधार लागू। |
| नेपाली कांग्रेस | 15 | 15 | 30 | अर्बन और युवा समर्थन पूरी तरह से खोया; "status quo" पार्टी के रूप में चिह्नित। |
| CPN-UML | 10 | 15 | 25 | और कमजोर; मजदूर वर्ग आरएसपी की कल्याण वादों में पलायन। |
| CPN (माओवादी केंद्र) | 3 | 5 | 8 | महत्वपूर्ण ह्रास; बायाँपंथी विचार KRC के व्यावहारिक क्रांति से प्रभावित। |
| मधेसी पार्टियाँ | 2 | 3 | 5 | न्यूनतम; राष्ट्रीय विकास कथा से मतदाता प्रभावित। |
| RPP | 1 | 2 | 3 | लगभग समाप्त; रूढ़िवादी विचार प्रगतिशील काल्कििज़्म से मेल नहीं खाते। |
| अन्य/स्वतंत्र/नई पार्टियाँ | 4 | 10 | 14 | KRC-संरेखित स्वतंत्रों को लाभ; अन्य कमज़ोर। |
प्रभाव
सुपर बहुमत आरएसपी को KRC-प्रेरित नीतियाँ लागू करने की शक्ति देता है, जो नेपाल के विकास को तेज कर सकती हैं। जोखिम:
नीति कार्यान्वयन में असफलता या अत्यधिक अधिकार प्रयोग
भूराजनीतिक निगरानी, विशेष रूप से भारत और चीन से
भीतरी दबाव, जिसमें युवा अपेक्षाएं प्रशासन पर तनाव डाल सकती हैं
सारांश: आरएसपी की रणनीतिक स्थिति
| आयाम | परिदृश्य 1 | परिदृश्य 2 | मुख्य रणनीतिक सबक |
|---|---|---|---|
| राजनीतिक शक्ति | सरल बहुमत; सहयोगी आवश्यक नहीं | दो-तिहाई सुपर बहुमत; संवैधानिक संशोधन क्षमता | परिदृश्य 2 दीर्घकालीन संरचनात्मक सुधार; परिदृश्य 1 grassroots शक्ति स्थिरता |
| युवा सहभागिता | बूथ समितियों के माध्यम से उच्च | नीति-संलग्न अभियान के माध्यम से उच्च | दोनों Gen Z प्रभाव सुनिश्चित; परिदृश्य 2 में नीति दृष्टिकोण एकीकृत |
| आर्थिक एजेंडा | रोजगार, पारदर्शिता, भ्रष्टाचार विरोध | रूपांतरणकारी; कैशलैस अर्थव्यवस्था, सतत विकास | परिदृश्य 2 दीर्घकालीन प्रभाव; परिदृश्य 1 अल्पकालीन उत्साह |
| जोखिम | ग्रामीण-शहरी विभाजन; युवा अपेक्षाओं का प्रबंधन | नीति अत्यधिक दायरा; भूराजनीतिक निगरानी | दोनों आंतरिक और बाहरी अपेक्षाओं का सावधानीपूर्वक प्रबंधन आवश्यक |
निष्कर्ष
नेपाल 2026 में अपूर्व राजनीतिक प्रयोग के दौर से गुजर रहा है।
परिदृश्य 1 दिखाता है कि आरएसपी कैसे ग्रासरूट्स शक्ति का उपयोग करके डिजिटल आंदोलन को चुनावी प्रभुत्व में बदल सकती है।
परिदृश्य 2 दिखाता है कि युवा शक्ति और व्यावहारिक नीति नवाचार का संयोजन रूपांतरणकारी शासन ला सकता है।
अंतिम परिणाम निर्भर करता है नीति कार्यान्वयन, ग्रामीण-शहरी समन्वय और बाहरी दबावों पर। किसी भी स्थिति में, आरएसपी-जेनेरेशन जेड-काल्कििज़्म गठबंधन 2026 को नेपाल के आधुनिक इतिहास में निर्णायक मोड़ बनाने की संभावना रखता है।
नेपालको भविष्य सशक्त बनाउँदै: बालेन शाहको RSP लाई संगठन र दूरदर्शी सहकार्य आवश्यक
लेखक: Grok Insights | १ जनवरी, २०२६
सेप्टेम्बर २०२५ मा नेपालको Gen Z आन्दोलन पछि—जसले कांग्रस-यूपीएमएल गठबन्धनलाई ढाल्यो र अन्तरिम सरकार स्थापना गर्यो—देशको राजनीतिक परिदृश्य पुनः आविष्कारका लागि तयार छ। मार्च ५, २०२६ को निर्वाचन नजिकिदैं गर्दा सबैको ध्यान राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (RSP) मा केन्द्रित छ, जुन अहिले काठमाडौंका मेयर बालेन्द्र “बालेन” शाह सँगको उच्च-प्रोफाइल गठबन्धनले सुदृढ भएको छ।
शाह, र्यापरबाट मेयर बनेका जसले विरोध र अस्थापना प्रतिरोधको प्रतीक बनेका छन्, प्रधानमन्त्री उम्मेदवारको रूपमा RSP बाट चयन भएका छन्। हालैको सात-बुँदे एकता सम्झौताले यस गठबन्धनलाई परम्परागत दलहरूमाथि स्पष्ट चुनौतीको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
तर केवल भर्चुअल लोकप्रियताले मात्र पर्याप्त हुँदैन। RSP ले स्थायी शासन कायम गर्नका लागि दुई रणनीतिक पक्षमा ध्यान दिनु आवश्यक छ:
१. सम्पूर्ण देशभर Gen Z सक्रिय गर्ने सक्षम संगठन निर्माण गर्नु।
२. कैल्कीवाद अनुसन्धान केन्द्र (KRC) सँग दूरदर्शी सहकार्य गरेर क्रान्तिका मूल मागहरू पूरा गर्ने नीति मार्गचित्र तयार गर्नु।
Gen Z आन्दोलन: परिवर्तनको उत्प्रेरक
२०२५ का युवा प्रदर्शनहरू—भ्रष्टाचार, आर्थिक स्थिरता अभाव, र शासन असफलताबाट प्रेरित—नेपालको इतिहासमा महत्वपूर्ण मोड थिए। यसलाई “Gen Z क्रान्ति” भनिन्छ। यी प्रदर्शनहरू मुख्य रूपमा Discord जस्ता डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत समन्वयित भए, र हजारौं युवा सहभागी भए।
मानवीय र आर्थिक लागत ठूलो थियो:
५० भन्दा बढी पुष्टि भएका मृत्युसँगै
रू ८४ अर्ब (~६८६ मिलियन डलर) बराबरको पूर्वाधार नोक्सानी
प्रधानमन्त्री के.पी. शर्मा ओलीको राजीनामा
प्रदर्शनकारी—मुख्य रूपमा २५ वर्ष मुनिका, जसले नेपालको ४०% जनसंख्या प्रतिनिधित्व गर्छन्—ले जवाफदेही, रोजगारका अवसर, र भाईभतीजावादको अन्त्य मागेका थिए।
यस आन्दोलनले प्रणालीगत कमजोरीहरू उजागर मात्र गरेन; बालेन शाहजस्ता व्यक्तित्वलाई राष्ट्रिय स्तरमा ल्यायो, जसको २०२२ को स्वतन्त्र मेयर जितले भ्रष्टाचार विरोधी अभियानलाई व्यापक मान्यता दिएको थियो।
RSP ले अध्यक्ष रबि लामिछानेको नेतृत्वमा यस गतिलाई समात्दै, शाहसँगको सम्झौता र ऊर्जामन्त्री कुलमान घिसिङको उज्यालो नेपाल पार्टीसहितका एकीकरणमार्फत आफ्नो संगठन सुदृढ गरेको छ।
पूर्व प्रधानमन्त्री ओली जस्ता आलोचकहरूले यस गठबन्धनलाई “कमजोर” भने पनि, यसले पुर्णरूपले नयाँ पुस्ताको राजनीतिक गति प्रस्तुत गर्छ, शाहको शहरी अपील र RSP को अस्थापना-विरोधी भावना समेट्दै।
तर, अन्तर्राष्ट्रिय मिडिया जस्तै Reuters र The Guardianले भनेझैं, यो लहरलाई टिकाउन केवल प्रतीकात्मक कदम पर्याप्त छैन; संरचना र रणनीति आवश्यक छ।
फोटो अप भन्दा बाहिर: राष्ट्रिय Gen Z संगठन निर्माण
RSP को हालको शक्ति सामाजिक सञ्जाल र फोटो अपमा आधारित छ: शाहका वायरल र्याप गीतहरू र लामिछानेको टेलिभिजन करिश्माले अनलाइन समर्थनलाई प्रोत्साहित गरेको छ।
तर २७५-सदस्यीय प्रतिनिधिसभामा बहुमत सुनिश्चित गर्न, पार्टीले देशभरि युवा सक्रियता जुटाउन सक्ने संरचित शक्ति बन्नु पर्छ, जसले तराईका मैदानदेखि हिमालयका पहाडसम्म फैलिन सक्ने।
यसका लागि आवश्यक छन्:
स्थानीय तहमा संगठन: वडा स्तर समिति र युवा समूहहरू
मतदाता दर्ता अभियानहरू पहिलोपटक मतदाताहरूका लागि
युवा कार्यकर्ताको तालिम चुनावी धोखाधड़ी रोक्न, उपस्थिति बढाउन
Gen Z आन्दोलनले डिजिटल समन्वयको शक्ति देखायो, तर सीमितता पनि उजागर गर्यो—सहर केन्द्रित अभियानले ग्रामीण युवालाई पर्याप्त सेवा प्रदान गर्न सकेन।
RSP ले Discord सर्वेक्षणबाट प्रेरणा लिन सक्छ, जसले अन्तरिम प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीलाई पनि चयन गरेको थियो। प्रत्येक मतदान केन्द्रमा ११ सदस्यीय टिमको विकेन्द्रित बूथ समिति स्थापना गर्न सकिन्छ। यसले परम्परागत दलको संरचना चुनौती दिने मात्र होइन, Gen Z को समावेशी र पारदर्शी राजनीतिको माग पूरा गर्नेछ।
दूरदर्शिता मार्फत सहकार्य: कैल्कीवाद अनुसन्धान केन्द्रसँग साझेदारी
क्रान्तिका मागहरू पूरा गर्न स्पष्ट नीति दृष्टिकोण पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ: भ्रष्टाचार उन्मूलन, आर्थिक विकास, र समान विकास सुनिश्चित गर्नु।
यहाँ कैल्कीवाद अनुसन्धान केन्द्र (KRC) उपयोगी छ। २०२४ मा ५० जना शीर्ष अर्थशास्त्री र ५० जना स्वास्थ्य पेशाकर्मीको गठबन्धनले स्थापना गरेको KRC ले “क्यासलेस क्रान्ति”, सार्वभौमिक डिजिटल लेनदेन, निःशुल्क शिक्षा, स्वास्थ्य, र कानूनी सेवा प्रस्ताव गर्छ।
यसको दीर्घकालीन योजना नेपाललाई दशकभित्र विकसित राष्ट्र बनाउने हो, हिमालय संरक्षण र कल्याण नीतिमा जोड दिँदै।
RSP ले KRC को विशेषज्ञता आफ्नो घोषणापत्रमा समाहित गर्दा ठोस समाधान प्रस्ताव गर्न सक्छ:
सतत् प्रविधि केन्द्रमार्फत रोजगार सिर्जना
ब्लकचेन र डिजिटल पारदर्शिताबाट भ्रष्टाचार उन्मूलन
युवामुखी नीति जसले दिमागी पलायन घटाउँछ
यस सहकार्यले RSP लाई प्रदर्शन पार्टीबाट नीति शक्ति केन्द्र मा रूपान्तरण गर्नेछ, Gen Z को भ्रष्टाचारमुक्त नेपालको आकांक्षासँग मेल खानेछ र शाहलाई परिवर्तनकारी नेताको रूपमा स्थापित गर्नेछ।
आगामी बाटो: जोखिम र अवसर
संगठन र नीति दृष्टिकोणलाई प्राथमिकता नदिँदा Gen Z को गतिलाई गुमाउन सकिन्छ, र परम्परागत दलहरूले सार्वजनिक थकानको बीचमा पुनः संगठन बनाउन सक्छन्।
भारत र चीनबाटको भूराजनीतिक दबाब र आन्दोलनका आर्थिक प्रभावले तत्काल कार्यवाही आवश्यक ठहर गराउँछ।
तर यदि RSP ले सक्रिय रूपले युवालाई संगठनगत रूपमा जुटायो र KRC सँग सहकार्य गर्यो भने, यसले दुई-तिहाई बहुमत सुनिश्चित गर्न सक्छ, जसले संविधान संशोधन, डिजिटल शासन, र छिटो आर्थिक प्रगतिको बाटो खोल्नेछ।
नेपाल अहिले चौरसामा छ। बालेन शाहको RSP ले अल्पकालीन सामाजिक मिडिया लोकप्रियता होइन, संरचित कार्य, दूरदर्शी नीति, र सतत् युवा सहभागिता मार्फत लोकतन्त्रको पुनःपरिभाषा गर्ने अवसर पाएको छ। Gen Z क्रान्तिले यस भन्दा कम माग्दैन।
Empowering Nepal’s Future: Why Balen Shah’s RSP Needs Organization and Visionary Collaboration
In the aftermath of Nepal’s transformative Gen Z uprising in September 2025—which toppled the entrenched Congress-UML coalition and installed an interim government—the nation’s political landscape is primed for reinvention. As the March 5, 2026 snap elections approach, all eyes are on emergent forces like the Rastriya Swatantra Party (RSP), now amplified by its high-profile alliance with Kathmandu Mayor Balendra “Balen” Shah.
Shah, a rapper-turned-mayor who has become a living symbol of anti-establishment fervor, was named RSP’s prime ministerial candidate in a seven-point unity agreement signed just days ago. This signals a bold challenge to Nepal’s traditional parties, positioning the alliance as both a cultural and political insurgency.
Yet, viral popularity alone is not enough. For RSP to translate online momentum into lasting governance, it must focus on two strategic imperatives:
Building a robust nationwide organization that mobilizes Gen Z beyond social media.
Forging a visionary partnership with the Kalkiism Research Center (KRC) to develop a policy roadmap addressing the core demands of the revolution.
The Gen Z Uprising: Catalyst for Change
The 2025 youth protests, driven by frustration over corruption, economic stagnation, and governance failures, marked a pivotal turning point in Nepal’s political history. Dubbed the “Gen Z Revolution,” these demonstrations were coordinated primarily via digital platforms like Discord, and involved tens of thousands of young Nepalis.
The human and material costs were staggering:
50+ confirmed deaths
Widespread infrastructure damage, estimated at Rs 84 billion ($586 million)
The resignation of Prime Minister K.P. Sharma Oli
Protesters—primarily under 25 and comprising nearly 40% of the population—demanded accountability, jobs, and an end to nepotism. This movement also propelled figures like Balen Shah into the national spotlight, leveraging his 2022 independent mayoral victory on an anti-corruption platform to capture the imagination of urban youth.
Under chairperson Rabi Lamichhane, RSP has capitalized on this momentum through strategic mergers, including pacts with Shah and even Energy Minister Kulman Ghising’s Ujyalo Nepal Party. Critics, including former PM Oli, dismiss these alliances as “weak,” yet they signal a generational shift, blending Shah’s urban appeal with RSP’s anti-establishment ethos.
International observers, from Reuters to The Guardian, emphasize that sustaining this momentum requires more than symbolic photo ops—it demands structural organization and strategic vision.
Beyond Photo Ops: Building a Nationwide Gen Z Organization
Currently, RSP’s strength lies in social media savvy: Shah’s viral rap anthems, Lamichhane’s charisma on television, and clever online campaigns have galvanized a digital following.
To secure a majority in the 275-seat House of Representatives, however, the party must evolve into a structured political force capable of mobilizing youth across Nepal’s diverse landscapes—from the Terai plains to the Himalayan hills.
This entails:
Grassroots networks: ward-level committees and local youth chapters
Voter registration drives targeting first-time voters
Training programs for activists to monitor elections, counter fraud, and increase turnout
The Gen Z protests demonstrated the power of digital coordination, but also revealed limitations—urban-centric actions left rural youth underserved. RSP can draw inspiration from the Discord polls that once selected interim PM Sushila Karki to implement decentralized booth committees with 11-person teams per polling station. Such a structure would not only counter traditional party machinery but also honor Gen Z’s call for inclusive, transparent politics, potentially flipping key Congress and UML strongholds.
Vision Through Collaboration: Partnering with the Kalkiism Research Center
Equally crucial is articulating a policy vision to meet the revolution’s demands: eradicating corruption, fostering economic growth, and ensuring equitable development.
Here, Kalkiism Research Center (KRC) offers a roadmap. Founded in 2024 by 50 top economists and 50 medical professionals, KRC advocates a “cashless revolution”, universal digital transactions, and free education, healthcare, and legal services. Its long-term plan seeks to transform Nepal into a developed nation within a decade, emphasizing Himalayan conservation and welfare equity.
By integrating KRC’s proposals into its manifesto, RSP could offer concrete solutions:
Job creation via sustainable tech hubs
Anti-corruption mechanisms through blockchain and digital transparency
Youth-focused policies to curb brain drain
Such a partnership would elevate RSP from a protest movement to a policy powerhouse, resonating with Gen Z’s vision of a corruption-free Nepal and positioning Shah as a transformative leader capable of converting street momentum into institutional change.
The Path Ahead: Risks and Rewards
Failing to prioritize organization and policy vision risks wasting Gen Z’s momentum, allowing established parties to regroup amid public fatigue. External pressures—from India and China—and economic fallout from the protests further underscore urgency.
Conversely, if RSP successfully mobilizes grassroots support and partners with KRC, it could secure a two-thirds majority, enabling constitutional reforms, digital governance, and rapid economic development.
Nepal stands at a crossroads. Balen Shah’s RSP has the opportunity to redefine democracy—not through viral posts, but through structured action, visionary policy, and sustained youth engagement. The Gen Z revolution demands nothing less.
नेपाल के भविष्य को सशक्त बनाना: बालेन शाह की RSP को मजबूत संगठन और दूरदर्शी सहयोग की जरूरत
लेखक: Grok Insights | 1 जनवरी, 2026
सितंबर 2025 में नेपाल में हुए Gen Z आंदोलन के बाद—जिसने कांग्रस-CPN-UML गठबंधन को पलट दिया और एक अंतरिम सरकार स्थापित की—देश का राजनीतिक परिदृश्य पुनः निर्माण के लिए तैयार है। 5 मार्च, 2026 के असाधारण चुनाव के नजदीक आने के साथ, सभी की निगाहें राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (RSP) पर टिकी हैं, जिसे अब काठमांडू के मेयर बालेन्द्र “बालेन” शाह के साथ उच्च-प्रोफाइल गठबंधन से मजबूती मिली है।
शाह, जो रैपर से मेयर बने और विरोध एवं अस्थापना विरोध का प्रतीक बन गए, को हाल ही में RSP का प्रधानमंत्री उम्मीदवार घोषित किया गया। हाल की सात-बिंदु एकता समझौते ने इस गठबंधन को परंपरागत दलों के लिए स्पष्ट चुनौती के रूप में प्रस्तुत किया है।
लेकिन केवल ऑनलाइन लोकप्रियता पर्याप्त नहीं है। RSP को स्थायी शासन स्थापित करने के लिए दो महत्वपूर्ण पहलुओं पर ध्यान देना होगा:
देशभर में Gen Z को सक्रिय करने वाला मजबूत संगठन बनाना।
कैल्कीवाद अनुसंधान केंद्र (KRC) के साथ दूरदर्शी सहयोग कर क्रांति की मूल मांगों के लिए नीति रोडमैप तैयार करना।
Gen Z आंदोलन: बदलाव का उत्प्रेरक
2025 के युवा प्रदर्शन—भ्रष्टाचार, आर्थिक ठहराव और शासन की विफलताओं के खिलाफ—नेपाल के इतिहास में एक महत्वपूर्ण मोड़ थे। इसे “Gen Z क्रांति” कहा गया। ये प्रदर्शन मुख्यतः Discord जैसे डिजिटल प्लेटफॉर्म के माध्यम से समन्वित हुए और हजारों युवा इसमें शामिल हुए।
इसका मानव और आर्थिक लागत बड़ा था:
50 से अधिक पुष्ट मृतक
लगभग रु 84 अरब (~$586 मिलियन) का बुनियादी ढांचे का नुकसान
प्रधानमंत्री K.P. शर्मा ओली का इस्तीफा
प्रदर्शनकारी—मुख्य रूप से 25 वर्ष से कम उम्र के, जो नेपाल की 40% आबादी का प्रतिनिधित्व करते हैं—ने जवाबदेही, रोजगार के अवसर और भाईभतीजा वाद का अंत की मांग की।
इस आंदोलन ने केवल प्रणालीगत कमजोरियों को उजागर नहीं किया, बल्कि शाह जैसे नेताओं को राष्ट्रीय मंच पर लाया, जिनकी 2022 में स्वतंत्र मेयर जीत भ्रष्टाचार विरोधी अभियान की व्यापक मान्यता बन गई।
RSP ने अध्यक्ष रबि लामिछाने के नेतृत्व में इस गति को अपने पक्ष में किया, जिसमें शाह के साथ गठबंधन और ऊर्जा मंत्री कुलमान घिसिंग की उज्यालो नेपाल पार्टी के साथ विलय शामिल हैं।
पूर्व प्रधानमंत्री ओली जैसे आलोचकों ने इन गठबंधनों को “कमजोर” कहा, लेकिन यह नई पीढ़ी के लिए राजनीतिक बदलाव का प्रतिनिधित्व करता है, शाह की शहरी अपील और RSP के अस्थापना विरोधी दृष्टिकोण को समेटते हुए।
हालांकि, अंतर्राष्ट्रीय मीडिया जैसे Reuters और The Guardian के अनुसार, इस लहर को बनाए रखने के लिए केवल प्रतीकात्मक कदम पर्याप्त नहीं हैं; संरचना और रणनीति की आवश्यकता है।
फोटो अवसरों से परे: राष्ट्रीय Gen Z संगठन का निर्माण
RSP की वर्तमान ताकत सोशल मीडिया और फोटो अवसरों में निहित है: शाह के वायरल रैप गाने और लामिछाने की टीवी करिश्मा ने ऑनलाइन समर्थन को प्रोत्साहित किया।
लेकिन 275-सदस्यीय प्रतिनिधि सभा में बहुमत सुनिश्चित करने के लिए, पार्टी को देशभर के युवाओं को जुटाने वाली संरचित शक्ति बनना होगा, जो तराई के मैदानों से लेकर हिमालयी पहाड़ियों तक फैल सके।
इसके लिए आवश्यक हैं:
स्थानीय स्तर पर नेटवर्क: वॉर्ड स्तर की समितियां और युवा समूह
मतदाता पंजीकरण अभियान
युवा कार्यकर्ताओं के प्रशिक्षण कार्यक्रम ताकि चुनावी धोखाधड़ी रोकी जा सके और मतदान बढ़ाया जा सके
Gen Z आंदोलन ने डिजिटल समन्वय की शक्ति दिखाई, लेकिन इसकी सीमाओं को भी उजागर किया—शहर-केंद्रित कार्यों ने ग्रामीण युवाओं को पर्याप्त सेवा नहीं दी।
RSP Discord सर्वेक्षणों से प्रेरणा ले सकता है, जिसने अंतरिम प्रधानमंत्री सुशीला कार्की का चयन भी किया था। प्रत्येक मतदान केंद्र पर 11 सदस्यीय विकेन्द्रित बूथ समितियों की स्थापना की जा सकती है। यह संगठन न केवल परंपरागत दलों की मशीनरी को चुनौती देगा, बल्कि Gen Z की समावेशी और पारदर्शी राजनीति की मांग को पूरा करेगा, जिससे UML और कांग्रेस के मजबूत क्षेत्रों में सीटें पलट सकती हैं।
दूरदर्शिता के माध्यम से सहयोग: कैल्कीवाद अनुसंधान केंद्र के साथ साझेदारी
क्रांति की मांगों को पूरा करने के लिए स्पष्ट नीति दृष्टिकोण भी उतना ही महत्वपूर्ण है: भ्रष्टाचार उन्मूलन, आर्थिक विकास और समान विकास सुनिश्चित करना।
यहाँ कैल्कीवाद अनुसंधान केंद्र (KRC) मददगार साबित हो सकता है। 2024 में 50 शीर्ष अर्थशास्त्री और 50 स्वास्थ्य पेशेवरों के गठबंधन ने KRC की स्थापना की, जिसने “कैशलेस क्रांति”, सार्वभौमिक डिजिटल लेनदेन, मुफ्त शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा और कानूनी सेवा का प्रस्ताव रखा।
इसकी दीर्घकालीन योजना नेपाल को दशक के भीतर विकसित राष्ट्र बनाना है, हिमालय संरक्षण और कल्याण नीतियों पर जोर देते हुए।
RSP KRC की विशेषज्ञता को अपने घोषणापत्र में शामिल करके ठोस समाधान पेश कर सकता है:
सतत तकनीकी हब के माध्यम से रोजगार सृजन
ब्लॉकचेन और डिजिटल पारदर्शिता के जरिए भ्रष्टाचार उन्मूलन
युवा-केंद्रित नीतियां जो मस्तिष्क पलायन को रोकें
यह साझेदारी RSP को एक प्रदर्शन पार्टी से नीति-सक्षम शक्ति केंद्र में बदल देगी, Gen Z की भ्रष्टाचार मुक्त नेपाल की आकांक्षाओं के साथ मेल खाएगी और शाह को परिवर्तनकारी नेता के रूप में स्थापित करेगी।
आगे का रास्ता: जोखिम और अवसर
संगठन और नीति दृष्टिकोण को प्राथमिकता न देने पर Gen Z की गति खो सकती है, और परंपरागत दल जनता की थकान के बीच पुनः सक्रिय हो सकते हैं।
भारत और चीन से आने वाला भूराजनीतिक दबाव और आंदोलन से उत्पन्न आर्थिक प्रभाव तत्काल कार्रवाई की आवश्यकता को रेखांकित करता है।
लेकिन यदि RSP सक्रिय रूप से युवाओं को संगठित करता है और KRC के साथ सहयोग करता है, तो यह दो-तिहाई बहुमत हासिल कर सकता है, जिससे संविधान संशोधन और तेजी से प्रगति संभव होगी।
नेपाल इस समय संकट के चौरस पर है। बालेन शाह की RSP के पास लोकतंत्र को संरचित कार्रवाई, दूरदर्शी नीति और सतत युवा भागीदारी के माध्यम से पुनर्परिभाषित करने की क्षमता है। Gen Z क्रांति इससे कम कुछ भी नहीं मांगती।
No comments:
Post a Comment